Çalışma saatlerinin ilanı zorunlu mu? İş Kanunu 67. madde, postalar (vardiya) çizelgesi, değişiklik bildirimi ve PDKS

Çalışma saatlerini ilan etmek zorunlu mu?

Evet. İş Kanunu'na göre günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile dinlenme saatleri işyerinde işçilere duyurulur (İş K. m.67). Çalışma Süreleri Yönetmeliği de aynı kuralı tekrarlar ve duyurunun "uygun araçlarla" yapılmasını ister (m.8). İşin niteliğine göre farklı işçi gruplarına farklı saatler belirleyebilirsiniz. Bu durumda her grubun saatlerini ayrıca duyurmanız gerekir.

Vardiyalı, yani postalı çalışan işyerleri için kural daha ayrıntılı. İşveren posta sayısını, her postanın başlama ve bitiş saatini, postalarda çalışan işçilerin ad ve soyadlarını, ara dinlenmeleri ve hafta tatillerini düzenler. Bunları ve bunlarda yapılan değişiklikleri, işçilerin kolayca görüp okuyabileceği bir yerde ilan etmek zorundadır. Bu kural, Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 3. maddesinde yer alır.

İlanda hangi bilgiler olmalı?

Molaların en az süresi kanunda belli. 4 saate kadar olan işlerde 15 dakika, 7,5 saate kadar olanlarda 30 dakika, daha uzun işlerde 1 saat mola verilir. İlanda molanın hangi saatte verileceğini de yazmalısınız.

Vardiya (postalar) çizelgesi nasıl hazırlanır?

Postalar çizelgesi, hangi işçinin hangi hafta hangi postada çalışacağını tek tabloda gösterir ve vardiya planınızın panoya asılan hâlidir. Saatler, mola ve hafta tatili de aynı tabloda yer alır. Örneğin üç vardiyalı bir hattın haftalık çizelgesi aşağıdaki gibi olabilir.

Bu örnekte her posta 8 saat sürüyor ve 30 dakikalık mola düşülünce çalışma süresi 7,5 saat kalıyor. Çizelgeyi hazırlarken posta mevzuatındaki şu kurallara uymanız gerekir.

• Gece postası 7,5 saati geçemez. Çalışma süresinin yarısından fazlası gece dönemine (20.00-06.00) denk gelen posta gece çalışması sayılır (Posta Yön. m.7).
• Gece postası döner. En fazla bir iş haftası gece çalışan işçiyi sonraki hafta gündüz postasına almanız gerekir. İki haftalık nöbetleşme de uygulanabilir (m.8).
• Posta değişiminde işçi en az 11 saat kesintisiz dinlenmeden diğer postada çalıştırılamaz (m.9).
• Hafta tatili nöbetleşe verilebilir. Her işçiye haftada bir gün, 24 saatten az olmamak üzere hafta tatili verilir (m.11).
• Her postada çalışan işçilerin ad-soyad listelerini, Bakanlık istediğinde göstermek üzere işyerinde bulundurmalısınız (m.12).

İlan nereye ve nasıl yapılmalı?

İlan, çalışanların rahatça görüp okuyabileceği bir yerde durmalı. Mevzuat belli bir biçim şart koşmuyor, genel kural "uygun araçlarla" duyurmak. Fabrikada en güvenli yol, çizelgenin basılı hâlini kapı girişindeki ya da soyunma odasındaki panoya asmak ve aynı çizelgeyi dijital olarak da paylaşmaktır.

• Çizelgenin üzerine hangi tarihten itibaren geçerli olduğunu, kimin hazırlayıp kimin onayladığını yazın.
• Eski çizelgeleri atmayın. Geçmiş bir ayın fazla mesai ya da geç kalma tartışmasında o tarihte geçerli olan çizelge gerekir, bu yüzden eski sürümü tarihiyle saklayın.
• Yabancı uyruklu ya da okumakta zorlanan çalışanlarınız varsa ilanın anlaşıldığından emin olun. Ustabaşının sözlü açıklaması ilanın yerini tutmaz, ama onu tamamlar.
• Duyuruyu yalnızca telefonla yapıyorsanız, telefonu olmayan ya da bildirimi açmayan çalışanlar için panoya yine ihtiyacınız var.

Çalışma saatleri değişirse ne yapılmalı?

Vardiya ve saat değişikliklerini de ilan etmeniz gerekir. Postalı işyerinde değişikliklerin ilanı açıkça yazılmış bir yükümlülüktür (Posta Yön. m.3). Değişikliğin türüne göre başka kurallar da devreye girer.

Bir değişikliğin esaslı olup olmadığına somut olaya bakılarak karar verilir. Tereddüt ediyorsanız yazılı bildirim ve onay yolunu seçin. Denkleştirme ya da telafi çalışması başladığında yeni saatleri de aynı panoya asın. Fazla mesai karşılığında zamlı ücret yerine serbest zaman isteyen çalışanın izin günlerini de çizelgeye yansıtmalısınız.

İlan yapılmazsa ceza var mı?

Postalı işyerinde çizelgeyi ilan etmemek posta yönetmeliğine aykırıdır ve İş Kanunu m.104'e göre idari para cezası gerektirir. 2026'da "çalışma sürelerine ilişkin yönetmeliklere muhalefet" cezası 26.620 TL'dir. Tek vardiyalı işyerinde ise 67. maddedeki duyuru yükümlülüğü için kanunun ceza maddelerinde ayrıca adı geçen bir bent yok.

Çalışma saatleri ilanı ile PDKS vardiya tanımının ilişkisi

PDKS'deki vardiya tanımı, panodaki çizelgenin sistemdeki karşılığıdır. İkisi birbirini tutmazsa puantaj yanlış çıkar. PDKS geç kalmayı, erken çıkmayı, molayı ve fazla mesaiyi tanımlı vardiyanın başlangıç, bitiş ve mola saatine göre hesaplar. Mesela panoda 07.30 yazıp sistemde vardiyayı 07.00 tanımlarsanız, her gün yarım saatlik hayali bir fazla mesai ya da haksız bir geç kalma kaydı oluşur.

1. Çizelgeyi önce sistemde tanımlayın ve panoya asacağınız çıktıyı oradan alın. Elle yazılmış bir çizelge kısa sürede sistemden ayrışır.
2. Vardiya saati değiştiğinde yeni tanımı geçerlilik tarihiyle girin. Geçmiş günler eski tanıma göre hesaplanmaya devam etmelidir.
3. Rotasyonda hangi çalışanın hangi hafta hangi postada olduğu sistemde de doğru girilmeli. Aksi hâlde gece postasındaki çalışan, gündüz vardiyasına göre "gelmedi" görünür.
4. Vardiya başına birden fazla mola varsa hepsini tanıma ekleyin. İlan ettiğiniz mola ile sistemin düştüğü mola aynı olmalıdır.
5. Hem ilan ettiğiniz çizelgeleri hem PDKS kayıtlarını tarihleriyle saklayın, çünkü bir uyuşmazlıkta delil değerleri artar.