İki farklı kesinti: ücret mi, ceza mı?
Fabrikalarda "geç kalana kesinti" denince genellikle iki ayrı uygulama karıştırılır. Aradaki farkı bilmek, hem idari para cezasından hem de işçinin ücret alacağı davasından korur.
| Çalışılmayan sürenin ücreti | Ücret kesme cezası (m.38) | |
|---|---|---|
| Niteliği | İş görülmediği için ücret de doğmaz | İşçiye verilen disiplin cezası |
| Dayanak | Ücretin iş karşılığı olması | İş Kanunu m.38; TİS ya da iş sözleşmesinde yazılı sebep şart |
| Tutar | Geç kalınan sürenin ücreti kadar | Ayda en çok 2 günlük ücret |
| Kesilen para | İşverende kalır (zaten ödenmez) | 1 ay içinde ÇSGB adına bankaya yatırılır |
| Bildirim | Bordroda gösterilir | İşçiye derhal, sebebiyle birlikte bildirilir |
Çalışılmayan sürenin ücreti
Ücret bir iş karşılığıdır. İşçi 40 dakika geç gelmişse, o 40 dakikanın ücretini ödememek ceza sayılmaz; çalışılmayan sürenin karşılığı ödenmemiş olur. Bu kesinti m.38'deki ayda 2 günlük sınıra da tabi değildir.
Örnek: 33.030 TL brüt aylık ücretle çalışan işçinin saatlik ücreti 33.030 / 225 = 146,80 TL'dir. Ay içinde toplam 3 saat geç kalmışsa bu sürenin karşılığı 440,40 TL brüttür.
Ücret kesme cezasının şartları (İş Kanunu m.38)
İşveren, geç kalmayı ücretinden fazlasını keserek cezalandırmak istiyorsa şu şartların tamamı gerekir:
- Yazılı dayanak: Ceza sebebi toplu iş sözleşmesinde ya da iş sözleşmesinde gösterilmiş olmalı. Yalnızca panoya asılan bir duyuru bu şartı karşılamaz.
- Derhal bildirim: Kesinti işçiye hemen, sebepleriyle birlikte bildirilmeli.
- Üst sınır: Bir ayda kesilen ceza 2 gündeliği (parça başı ya da iş miktarına göre ücrette 2 günlük kazancı) aşamaz.
- Paranın kullanımı: Kesilen tutar, işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için kullanılmak üzere kesildiği tarihten itibaren 1 ay içinde Bakanlık hesabına, Bakanlıkça belirlenen bankaya yatırılır. İşveren bu paraların ayrı hesabını tutmak zorundadır.
Yani ücret kesme cezası işverene gelir sağlamaz; amacı yalnızca caydırmaktır. 33.030 TL brüt ücrette günlük ücret 1.101 TL olduğundan aylık ceza üst sınırı 2.202 TL'dir.
2026'da m.38'e aykırılığın cezası
| İhlal | Dayanak | 2026 tutarı |
|---|---|---|
| Yasaya aykırı ücret kesme cezası vermek ya da kesintinin sebebini ve hesabını bildirmemek | İş K. m.38, ceza m.102/b | 9.943 TL |
| Ücreti kasten ödememek ya da eksik ödemek | İş K. m.32, ceza m.102/a | İşçi ve ay başına 2.734 TL |
Hukuka aykırı kesilen tutar ayrıca işçinin ücret alacağıdır ve geri istenebilir. Bordroda hangi tutarın neden kesildiğinin görünmesi bu yüzden önemlidir (ücret hesap pusulası). Geç kalma süresi puantajda ayrı bir kalem olarak tutulursa, çalışılmayan sürenin ücreti ile ceza niteliğindeki kesinti bordroda da birbirinden ayrılabilir.
Sürekli geç kalma fesih sebebi olur mu?
Geç kalma tek başına İş Kanunu'nda ayrı bir fesih sebebi olarak sayılmaz. Devamsızlığı düzenleyen 25/II-g bendi iş günü üzerinden kuruludur; birkaç saatlik gecikme bu bentteki "işine devam etmeme" ile aynı şey değildir (devamsızlık nedeniyle fesih). Sürekli geç kalan işçi için iki yol konuşulur:
- Haklı fesih (m.25/II-h): İşçinin yapmakla ödevli olduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı hâlde yapmamakta ısrar etmesi. Buradaki kilit kavram hatırlatma ve ısrardır; yazılı uyarıya rağmen geç kalmanın sürmesi bu bent kapsamında değerlendirilebilir.
- Geçerli sebeple fesih (m.18): 30 ve daha fazla işçi çalıştıran işyerinde, 6 aylık kıdemi olan işçi için işçinin davranışından kaynaklanan geçerli sebep. Bu yolda işçinin savunması alınmadan fesih yapılamaz (m.19) ve bildirim süresine uyulur; 1 yılı dolduran işçiye kıdem tazminatı da ödenir.
Hangi yolun uygun olduğu; geç kalmanın sıklığına, süresine, işin aksayıp aksamadığına ve işçinin önceden uyarılıp uyarılmadığına göre değişir. Seyrek ve kısa gecikmelerde doğrudan fesih ölçüsüz görülebilir. Karar vermeden önce avukatınıza danışın.
Fesihten önce dosyayı hazırlayın
- Her geç kalmanın tarihi, vardiya başlangıcı ve fiilî giriş saati kayıtlı olsun.
- Uyarılar yazılı ve imzalı olsun; hangi tarihlerdeki gecikmelere dayandığı yazsın.
- Uyarıdan sonra geç kalmanın devam ettiği kayıtlarla gösterilebilsin.
- Sebep araştırılsın: aynı servise binenlerin hepsi geç kalıyorsa sorun kişide değil, servistedir (personel servisi yönetimi).
- Geçerli fesih yoluna gidilecekse savunma yazılı istensin ve fesih bildiriminde sebep açıkça yazılsın.
Mertsis Digital ile
Geç kalma dakikasıyla kayıtlı, kesinti puantajdan
- Geç kalma, erken çıkma ve eksik süreler puantajda ayrı ayrı hesaplanır; Luca ve Logo dosyasına işlenir.
- Ücret hesabı paketinde geç, erken ve eksik süre kesintileri puantajdan kendiliğinden düşülür.
- Servis Verimliliği raporu: aynı servise binenlerin geç kalma oranı; sorun kişide mi, serviste mi?
- Elle yapılan her düzeltme gerekçeli ve işlem geçmişinde; kayıt denetime ve uyuşmazlığa hazır.
Sık sorulanlar
Geç kalan işçinin maaşından kesinti yapılabilir mi?
Geç kalınan, yani çalışılmayan sürenin ücreti ödenmeyebilir; bu ceza sayılmaz. Bunun ötesinde bir kesinti ücret kesme cezasıdır ve İş Kanunu m.38'deki şartlara bağlıdır.
Ücret kesme cezası en fazla ne kadar olabilir?
Bir ayda iki günlük ücreti aşamaz. Ceza sebebi TİS ya da iş sözleşmesinde yazılı olmalı, işçiye derhal sebebiyle bildirilmeli ve kesilen para 1 ay içinde Bakanlık hesabına yatırılmalıdır.
Ücret kesme cezası işverende kalır mı?
Hayır. Kesilen tutar işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için kullanılmak üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı hesabına yatırılır.
Sürekli geç kalan işçi tazminatsız çıkarılabilir mi?
Geç kalma kanunda ayrı bir haklı fesih sebebi değildir. Yazılı uyarıya rağmen sürmesi m.25/II-h kapsamında değerlendirilebilir; aksi hâlde m.18'e göre savunma alınarak geçerli fesih yoluna gidilebilir. Somut durum için avukatınıza danışın.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Kendi durumunuz için bir avukata ya da mali müşavirinize danışın.