Fabrikada vardiya planı nasıl yapılır? 2'li ve 3'lü vardiya modelleri, rotasyon ve yasal sınırlar

Plana başlamadan önce: altı yasal sınır

Vardiya planı ne kadar üretim odaklı olursa olsun, aşağıdaki sınırların içinde kalmak zorundadır. Planı kurduktan sonra her kişi için bu listeyi tek tek kontrol edin:

Bunlara ek olarak her vardiyada ara dinlenmesi verilmeli ve 24 saat içinde kesintisiz 12 saat dinlenme dikkate alınmalıdır. Sınırlar işyerine göre değil, her işçiye göre uygulanır.

Model 1: Tek vardiya

Üretimin gündüz yetiştiği fabrikalarda en sade modeldir. Haftalık 45 saat 6 güne (günde 7,5 saat, 30 dakika mola) ya da 5 güne (günde 9 saat, 1 saat mola) dağıtılır. Gece çalışması ve posta değişimi gerekmez; planlamanın ağırlığı fazla mesai ve hafta tatilindedir. Dağıtım seçeneklerini haftalık çalışma süresi rehberinde anlattık.

Model 2: 2'li vardiya

Günde 16 saate kadar üretim gereken fabrikalarda kullanılır. En yaygın kurgu, gece dönemine girmeyen ya da çok az giren iki posta kurmaktır:

Gece dönemi işyerinde 20.00'de başlıyorsa, akşam postasının 2 saati gece dönemine düşer; çalışmanın yarısından azı gecede olduğu için posta gece postası sayılmaz. Gruplar haftalık olarak yer değiştirir: A grubu bu hafta sabah, gelecek hafta akşam. 12 saatlik 2'li vardiya (ör. 08.00-20.00 / 20.00-08.00) ise üretim işlerinde kurulamaz: gündüz postası 11 saat sınırını, gece postası 7,5 saat sınırını aşar.

Model 3: 3'lü vardiya

7/24 ya da günde 24 saat kesintisiz üretim yapan fabrikaların modelidir. Sürekli işletilen işlerde Postalar Yönetmeliği, 24 saatlik süre içinde en az üç işçi postası çalıştırılmasını öngörür.

Akşam postasında gece dönemi 20.00'de başlıyorsa 8 saatin 4'ü gecededir. Mola 20.00'den önce kullandırılırsa gecede kalan çalışma, toplam çalışmanın yarısını aşar ve posta gece postası sayılabilir. Bu yüzden akşam postasının molasını gece dönemi içine koymak ya da postayı 06.00-14.00 / 14.00-22.00 / 22.00-06.00 düzenine kaydırmak hesap açısından daha temizdir. Gece kurallarının tamamı gece çalışması rehberinde.

Rotasyon nasıl kurulur?

Kanuna göre bir çalışma haftası gece çalışan işçi, sonraki çalışma haftasında gündüz postasına alınır; iki haftalık nöbetleşme de uygulanabilir. Posta değişiminde kesintisiz en az 11 saat dinlenme şarttır. 3'lü vardiyada en sade rotasyon, grupların her hafta ileri doğru (sabah → akşam → gece → sabah) dönmesidir:

Bu düzende hiçbir grup üst üste iki hafta gece çalışmaz ve gece postasından sonra hep sabah postasına geçilir. Değişimi hafta tatiline denk getirin: 6 gün çalışılan bir fabrikada gece postası cumartesi sabahı 08.00'de biter, sonraki sabah postası pazartesi 08.00'de başlar; arada 48 saat dinlenme olur.

Hafta tatili ve 7 gün çalışan tesis

Fabrika 7 gün çalışıyorsa hafta tatili gruplara nöbetleşe verilir. Her grubun her 7 günlük dilimde kesintisiz 24 saat dinlenmesi gerekir. Bunun için 3 grup yetmez; genellikle 4. bir grup (yedek ekip) kurulur ya da grupların tatil günleri kaydırılır. Hafta tatilinde çalıştırılan işçiye ek ödeme gerekir; hesabı hafta tatili rehberinde bulabilirsiniz.

Fazla mesai ve 270 saat planı

• Fazla mesaiyi gündüz postasına ekleyin; gece postasında fazla mesai yaptırılamaz. Kısmi süreli çalışanlara, 18 yaş altına ve gebe ya da emziren işçilere de fazla çalışma yaptırılamaz.
• Fazla mesai dahil günlük çalışma 11 saati geçmemeli: 7,5 saatlik postaya en çok 3,5 saat, 9 saatlik güne en çok 2 saat eklenebilir.
• Fazla mesaiyi hep aynı kişilere yazmayın: yıllık 270 saat kişi başına uygulanır. Ayda 25 saat fazla mesai yapan biri 11. ayda sınırı geçer.
• Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı işe girişte ya da ihtiyaç doğduğunda alınır ve özlük dosyasında saklanır.

Planı duyurun ve kaydını tutun

Günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile dinlenme saatleri işçilere duyurulur (İş K. m.67). Postalar hâlinde çalışılan işlerde işveren; posta sayısını, her postanın başlama ve bitiş saatlerini postalarda çalışan işçileri, dinlenme ve hafta tatili günlerini işçilerin görebileceği yerlerde ilan eder. Planlanan ile gerçekleşen arasındaki fark ise puantajdan izlenir: plana göre gelmeyen, geç kalan ya da fazla mesaiye kalan herkes kayıtta görünmelidir.