Haftalık çalışma süresi en çok 45 saat
İş Kanunu'nun 63. maddesine göre genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Yer altı maden işlerinde süre günde en çok 7,5, haftada en çok 37,5 saattir.
Çalışma süresi, işçinin işte geçirdiği süredir. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz (Çalışma Süreleri Yönetmeliği m.3). Yani 08.00-18.00 arası işyerinde olan ve 1 saat mola kullanan işçi 9 saat çalışmış sayılır. Mola kurallarını ara dinlenmesi rehberinde ayrıntılı anlattık.
Günlük çalışma süresi 11 saati aşamaz
Haftalık süre nasıl dağıtılırsa dağıtılsın, günlük çalışma süresi her ne şekilde olursa olsun 11 saati aşamaz (Çalışma Süreleri Yönetmeliği m.4). Bu sınır fazla mesai dahil uygulanır. Yönetmeliğe göre çalışma süreleriyle ilgili sınırlar işyerine değil, her işçinin şahsına ilişkindir; ortalamanın tutması yetmez, her kişinin her günü ayrı ayrı sınırın altında olmalıdır.
Ara dinlenmeleri de 24 saat içinde kesintisiz 12 saat dinlenme dikkate alınarak düzenlenir (m.3). Pratikte bu, bir günün mesai bitişi ile ertesi günün başlangıcı arasında yeterli boşluk bırakılması demektir.
Fabrikada 6 gün ve 5 gün düzeni örnekleri
45 saat haftanın çalışılan günlerine bölündüğünde fabrikalarda en sık görülen üç düzen şunlardır:
| Düzen | Günlük çalışma | Ara dinlenmesi | Örnek saat |
|---|---|---|---|
| 6 gün (Pzt-Cmt) | 7,5 saat | 30 dakika | 08.00-16.00 |
| 5 gün (Pzt-Cum) | 9 saat | 1 saat | 08.00-18.00 |
| 5,5 gün | Pzt-Cum 8 saat, Cmt 5 saat | Hafta içi 1 saat, Cmt 30 dakika | 08.00-17.00 / Cmt 08.00-13.30 |
Yönetmeliğe göre haftanın iş günlerinden birinde kısmen çalışılan işyerlerinde (5,5 gün düzeni gibi), o günün süresi haftalık süreden düşülür, kalan süre diğer günlere bölünür. Örnekte cumartesi 5 saat düşülünce kalan 40 saat beş güne 8'er saat olarak dağıtılmıştır.
Denkleştirme nedir, nasıl uygulanır?
Denkleştirme, haftalık 45 saatin haftalara eşit dağıtılmadığı düzendir. Tarafların yazılı anlaşmasıyla haftalık normal çalışma süresi, günde 11 saati aşmamak koşuluyla günlere farklı dağıtılabilir. Yoğun haftalarda fazla, sakin haftalarda az çalışılır; dönem sonunda işçinin haftalık ortalaması 45 saati aşmaz (m.63, Yönetmelik m.5).
- Denkleştirme dönemi 2 aydır. Toplu iş sözleşmesiyle 4 aya kadar uzatılabilir. Turizm sektöründe süre 4 ay, TİS ile 6 aya kadar.
- Denkleştirme dönemi içindeki günlük ve haftalık süreleri ve dönemin başlangıç ve bitiş tarihlerini işveren belirler.
- Parça başı, akort ya da götürü ücretli işlerde de denkleştirme hükümleri uygulanır.
- Denkleştirme uygulanan dönemde, haftalık ortalama aşılmadıkça bazı haftalarda 45 saati aşan çalışma fazla çalışma sayılmaz (m.41).
Örnek: yoğun sipariş dönemi
Bir fabrika, 8 haftalık denkleştirme döneminin ilk 4 haftasında haftada 6 gün × 9 saat = 54 saat, son 4 haftasında haftada 4 gün × 9 saat = 36 saat çalıştırıyor. Toplam 360 saat, 8 haftanın normal süresi de 8 × 45 = 360 saat. Ortalama 45 saati aşmadığı ve hiçbir gün 11 saati geçmediği için yoğun haftalardaki 54 saat fazla mesai sayılmaz.
Aynı fabrika son 4 haftada da 54 saat çalıştırsaydı, dönem toplamı 432 saat olurdu; aradaki 72 saat fazla çalışma olarak %50 zamlı ödenir ve işçinin yıllık 270 saatlik fazla çalışma sınırından düşülür.
Denkleştirmenin üç şartı
Yazılı anlaşma, günde en çok 11 saat ve dönem içinde haftalık ortalamanın 45 saati aşmaması. Bunlardan biri eksikse yoğun haftalardaki fazla saatlerin fazla mesai olarak ödenmesi gerekebilir. Anlaşmanın biçimi için avukatınıza danışın.
Çalışma süresinin belgelenmesi
Çalışma Süreleri Yönetmeliği'nin 9. maddesine göre işveren, işçilerin çalışma sürelerini uygun araçlarla belgelemek zorundadır. Günlük başlama ve bitiş saatleri ile dinlenme saatleri de işçilere duyurulur (m.8). Denkleştirmede bu belge iki kat önemlidir: dönem sonunda her işçinin toplam saatini gösteremeyen işveren, ortalamanın tuttuğunu ispat edemez.
Ücretsiz araçPuantaj şablonu (Excel)Günlük giriş-çıkış, mola ve toplam saatleri kişi kişi tutabileceğiniz ücretsiz şablon.HesaplaKurallara uyulmazsa ceza
| İhlal | Dayanak | 2026 tutarı |
|---|---|---|
| 63. madde ve Çalışma Süreleri Yönetmeliği'ne aykırı çalıştırma | İş K. m.104 | 26.620 TL |
| Ara dinlenmesini uygulamamak | İş K. m.104 | 26.620 TL |
| Fazla çalışma ücretini ödememek ya da onay almamak | İş K. m.102/c | 4.815 TL, her işçi için |
Mertsis Digital ile
Haftalık saatler ve 11 saat sınırı kendiliğinden izlenir
- Giriş-çıkışlar vardiya, mola, izin ve resmî tatile göre puantaja işlenir; normal çalışma ve fazla mesai ayrı hesaplanır.
- Günlük 11 saat, yıllık 270 saat fazla mesai, hafta tatili ve molalar her ay kontrol edilir; tek sayfalık Yasal Uyum Raporu çıkar.
- Haftalık Mesai raporu şube, departman ve kişi süzgeciyle tek tıkla Excel ve PDF.
- Vardiya listeleri, rotasyon ve mola tanımları panelde tutulur.
Sık sorulanlar
Haftalık çalışma süresi kaç saat?
İş Kanunu'na göre en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa haftanın çalışılan günlerine eşit bölünür: 6 gün çalışılan işyerinde günde 7,5 saat, 5 gün çalışılan işyerinde günde 9 saat.
Günde en fazla kaç saat çalışılabilir?
Fazla mesai dahil günlük çalışma süresi 11 saati aşamaz. Ara dinlenmeleri bu süreye dahil değildir.
Denkleştirme süresi ne kadar?
Genel kural 2 aydır; toplu iş sözleşmesiyle 4 aya kadar uzatılabilir. Bu süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışması 45 saati aşmamalıdır.
Denkleştirmede 45 saati aşan hafta fazla mesai sayılır mı?
Yazılı anlaşma varsa, hiçbir gün 11 saat aşılmamışsa ve dönem ortalaması 45 saati geçmiyorsa sayılmaz. Ortalama aşılırsa aşan kısım fazla çalışma olarak %50 zamlı ödenir.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu, m.41, 63, 104
- İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği
- ÇSGB: 4857 sayılı İş Kanunu 2026 yılı idari para cezaları
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Kendi durumunuz için bir avukata ya da mali müşavirinize danışın.