Çalışma hayatında gece hangi saatler?
İş Kanunu'nun 69. maddesine göre çalışma hayatında gece, en geç saat 20.00'de başlayarak en erken saat 06.00'ya kadar geçen ve her hâlde en fazla 11 saat süren dönemdir. Yani işyeri geceyi 20.00-06.00 olarak alabileceği gibi, örneğin 22.00-06.00 olarak da tanımlayabilir; ancak gece 20.00'den geç başlayamaz ve 06.00'dan önce bitemez.
Postalar Yönetmeliği'ne göre çalışma süresinin yarısından fazlası gece dönemine düşen posta, gece postası sayılır.
Gece çalışması 7,5 saati geçemez
İşçilerin gece çalışmaları 7,5 saati geçemez (m.69). Turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol araştırma, arama ve sondaj işlerinde işçinin yazılı onayıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Bu istisna fabrikalardaki üretim işlerini kapsamaz.
3 vardiyalı düzende gece postası 00.00-08.00 ya da 22.00-06.00 gibi kurulur ve içinde 30 dakika mola bırakılarak çalışma süresi 7,5 saatte tutulur. 12 saatlik gece vardiyası (ör. 20.00-08.00) hem gece sınırını hem de günlük 11 saat sınırını aştığı için üretim işlerinde kurulamaz.
Gece postası ne zaman değiştirilir?
Gece ve gündüz işletilen, nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçi, ondan sonraki çalışma haftasında gündüz çalıştırılır; postalar bu şekilde sıraya konur. Gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir (m.69, Postalar Yönetmeliği m.8).
- Aynı işçiyi haftalarca ya da sürekli gece postasında tutmak bu kurala aykırıdır.
- Yönetmeliğe göre zorunluluk olmadıkça işçilerin postaları değiştirilemez; yani posta düzeni önceden planlanır ve duyurulur.
- Gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren, olanakların elverdiği ölçüde gündüz postasında durumuna uygun bir iş verir.
Posta değişiminde en az 11 saat dinlenme
Postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz (m.69). Örneğin pazartesi sabahı 08.00'de gece postasından çıkan işçi, aynı gün 16.00'da akşam postasına başlatılamaz; arada yalnızca 8 saat vardır.
Posta değişimini hafta tatiline denk getirmek en güvenli yoldur: cumartesi 08.00'de gece postasını bitiren işçi pazartesi 08.00'de sabah postasına başlarsa arada 48 saat olur. Rotasyon örneklerini vardiya planı rehberinde bulabilirsiniz.
Kimler gece çalıştırılamaz?
| Kim | Kural |
|---|---|
| 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler | Sanayiye ait işlerde gece çalıştırılmaları yasaktır (m.73). |
| Gebe kadın işçi | Doğuma kadar gece postasında çalıştırılamaz. |
| Emziren kadın işçi | Doğumdan itibaren 1 yıl gece çalıştırılamaz; işyeri hekimi raporuyla bu süre 6 ay uzayabilir. |
| Sağlığı gece çalışmasıyla bozulan işçi | Raporla belgelerse olanak ölçüsünde gündüz postasına alınır. |
Gece çalışan işçilerin sağlık gözetimi 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 15. maddesi çerçevesinde yürütülür. Eskiden İş Kanunu'nda yer alan gece çalışanlara özel periyodik rapor hükmü 2012'de yürürlükten kaldırılmıştır. Sağlık muayenesi süreleri için İSG eğitimi ve sağlık muayenesi rehberine bakabilirsiniz.
Gece zammı zorunlu mu?
İş Kanunu'nda gece çalışmasına zorunlu bir ücret zammı yoktur. Kanun, bazı gece çalışmalarına fazla ücret ödenmesi usulünün yönetmelikle konulabileceğini söyler. Uygulamada gece zammı çoğunlukla toplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesiyle belirlenir; sözleşmenizde varsa puantajda gece saatleri ayrı izlenmelidir.
Kurallara uyulmazsa ceza
| İhlal | Dayanak | 2026 tutarı |
|---|---|---|
| Geceleri 7,5 saatten fazla çalıştırmak, gece ve gündüz postalarını değiştirmemek | İş K. m.104 | 26.620 TL |
| Çocuk ve genç işçileri gece çalıştırmak | İş K. m.104 | 26.620 TL |
| Fazla çalışma ücretini ödememek ya da onay almamak | İş K. m.102/c | 4.815 TL, her işçi için |
Mertsis Digital ile
Gece postası kuralları her ay kontrol edilir
- Vardiya listeleri, rotasyon ve mola tanımları panelde; vardiya planı tek Excel şablonuyla yüklenir.
- Gece çalışması, günlük 11 saat, molalar ve hafta tatili her ay kontrol edilir; tek sayfalık Yasal Uyum Raporu.
- Gün Sonu Raporu her akşam e-postada: vardiya vardiya gelen, gelmeyen ve mesaiye kalanlar.
- Vardiya değişikliği duyurusu seçilen vardiya ve departmana anlık bildirimle gider; kimin okuduğu panelde.
Sık sorulanlar
Gece çalışması kaç saat olabilir?
En fazla 7,5 saat. Turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol arama işlerinde işçinin yazılı onayıyla aşılabilir; fabrika üretim işlerinde bu istisna yoktur.
Gece vardiyasında fazla mesai yapılabilir mi?
Hayır. İş Kanunu m.41'e göre gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz.
Gece postası kaç haftada bir değişmeli?
Bir çalışma haftası gece çalışan işçi sonraki çalışma haftasında gündüz postasına alınır. İki haftalık nöbetleşme de uygulanabilir. Posta değişiminde en az 11 saat kesintisiz dinlenme verilmelidir.
Gece zammı ödemek zorunlu mu?
İş Kanunu'nda zorunlu bir gece zammı yoktur. Toplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesinde öngörülmüşse ödenir.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu, m.41, 69, 73, 104
- Resmî Gazete 07.04.2004/25426: Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik
- İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği, m.7-8
- ÇSGB: 4857 sayılı İş Kanunu 2026 yılı idari para cezaları
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Kendi durumunuz için bir avukata ya da mali müşavirinize danışın.