Telafi çalışması: hangi hallerde yapılır, süresi ve sınırları nelerdir?

Telafi çalışması nedir?

Telafi çalışması, işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması ya da işin tamamen durması hâlinde, çalışılmayan sürelerin sonradan çalışılarak tamamlanmasıdır (İş Kanunu m.64). Bu çalışmalar fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz; dolayısıyla zamlı ücret ödenmez.

Hangi hallerde telafi çalışması yaptırılabilir?

• Zorunlu nedenlerle işin durması (ör. arıza, enerji kesintisi, hammadde yokluğu).
• Ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi (ör. bayramın köprü günleri).
• Benzer nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması ya da işyerinin tamamen tatil edilmesi.
• İşçinin talebiyle kendisine izin verilmesi. Yönetmeliğe göre bu, kanun ve sözleşmelerle öngörülen yasal izinler dışında kalan izinlerdir.

Telafi çalışması kaç ay içinde yapılır?

İş Kanunu'nun 64. maddesine göre işveren, çalışılmayan süreler için 4 ay içinde telafi çalışması yaptırabilir. Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına kadar artırmaya yetkilidir. Süre, 2020'de 7226 sayılı Kanunla 2 aydan 4 aya çıkarılmıştır.

Çalışma Süreleri Yönetmeliği'nin metninde hâlâ "2 ay" ifadesi yer alır; ancak üst norm olan Kanun 4 ay öngördüğü için uygulamada 4 aylık süre esas alınır. Yönetmeliğe göre süre, zorunlu nedenin ortadan kalkıp işyerinin normal çalışma dönemine başlamasından itibaren işler. Telafi süresini toplu iş sözleşmesiyle uzatan bir hüküm kanunda yoktur.

Günlük ve gün sınırları

Telafi çalışmasının fazla mesai sayılmaması, yıllık 270 saatlik fazla çalışma sınırından düşülmediği anlamına gelir. Ancak 11 saat sınırı mutlaktır: 9 saat çalışan bir işçiye en fazla 2 saat telafi yaptırılabilir; 7,5 saat çalışana en fazla 3 saat.

Örnek: bayram köprüsü

Bir fabrika, 6 gün 7,5 saat düzeninde çalışıyor. Bayramdan sonraki bir iş gününü de işçilere tatil ediyor (köprü) ve çalışılmayan bu 7,5 saati sonradan telafi ettirmek istiyor. Telafi şöyle planlanabilir:

1. İşçilere telafinin hangi nedene dayandığı (bayram öncesi işyerinin tatil edilmesi) ve başlangıç tarihi yazılı olarak bildirilir.
2. Sonraki 4 ay içinde, iki gün 3'er saat ve bir gün 1,5 saat olmak üzere toplam 7,5 saat telafi yaptırılır.
3. En yoğun telafi gününde günlük toplam 7,5 + 3 = 10,5 saattir; 11 saat sınırının altındadır.
4. Telafi günleri hafta tatili ya da resmî tatile denk getirilmez.
5. Puantajda bu saatler fazla mesai olarak değil, telafi olarak ayrı işaretlenir.

Arife günlerinin hangi saatte tatil başladığını ve 2026-2027 tatil takvimini resmî tatil rehberinde bulabilirsiniz.

İşverenin bildirim yükümlülüğü

Çalışma Süreleri Yönetmeliği'nin 7. maddesine göre telafi çalışması yaptıracak işveren; bu çalışmanın 64. maddede sayılan nedenlerden hangisine dayandığını açıkça belirtmek ve hangi tarihte başlanacağını ilgili işçilere bildirmek zorundadır. Bu bildirimin yazılı yapılıp imzalı bir nüshasının saklanması, ileride çıkabilecek "bu saatler fazla mesaiydi" tartışmasında işverenin elindeki tek belgedir.

Kurallara uyulmazsa ne olur?

64. maddedeki telafi çalışması hükümlerine aykırı davranan işveren ya da işveren vekiline İş Kanunu m.104'e göre bu durumdaki her işçi için idari para cezası verilir. ÇSGB tablosuna göre 2026 tutarı işçi başına 4.815 TL'dir. 120 işçiye günde 4 saat telafi yaptıran bir fabrika için tutar 577.800 TL olur.

Ayrıca sınırları aşan ya da tatil gününe denk gelen telafi, telafi niteliğini kaybedebilir ve işçi bu saatleri fazla mesai olarak talep edebilir. Somut durumlar için avukatınıza danışın.