Vardiya sistemleri: 2 vardiya, 3 vardiya, 3 vardiya 4 ekip ve 2+2+2 rotasyon karşılaştırması

Hangi vardiya sistemi hangi fabrikaya uyar?

Seçimi iki soru belirler. Günde kaç saat üretim yapıyorsunuz ve haftada kaç gün çalışıyorsunuz? Günde 16 saate kadar üretimde 2 vardiya yeter. Haftada 6 gün 24 saat üretimde 3 vardiya 3 ekip kurulur. Haftanın 7 günü kesintisiz üretimde ise 3 vardiya 4 ekip gerekir. 2+2+2 rotasyon da 4 ekipli düzenin daha hızlı dönen bir biçimidir.

Tablodaki saatleri, vardiya planında olduğu gibi 8 saatlik posta ve 30 dakika molayla hesapladık. Bu da postada 7,5 saat çalışma eder.

Bütün vardiya sistemleri hangi yasal sınırlara uymalı?

2 vardiya sistemi nasıl işler?

2 vardiyada iki postayla günde en fazla 16 saat üretim yapılır ve gece çalışması en aza iner. Sabah ve akşam postaları her hafta yer değiştirir. Akşam postası 22.00'de bitecek şekilde kurulursa çalışmanın yarısından azı gece dönemine düşer ve posta gece postası sayılmaz (Postalar Yön. m.7).

• Avantajı, az ekiple çalışılması ve gece postasının hiç olmaması ya da çok az olmasıdır. Servisi ve yönetimi de kolaydır.
• Dezavantajı, kapasitenin 16 saatle sınırlı kalmasıdır. Talep artınca fazla mesaiye yüklenirseniz yıllık 270 saat sınırı hızla dolar.
• Bu sistemde 08.00-20.00 / 20.00-08.00 gibi 12 saatlik iki posta kurulamaz. Gece postası 7,5 saat sınırını aşar, gündüz postası da ancak 1 saat molayla 11 saate sığar ve fazla mesaiye yer bırakmaz.

3 vardiya 3 ekip sistemi nasıl işler?

3 vardiya 3 ekipte üç posta üç ekiple haftalık döner ve tesis genellikle pazar günü durur. Her ekip haftada 6 gün 7,5 saat çalışarak 45 saati doldurur. Posta değişimini pazar gününe denk getirirseniz 11 saat dinlenme zaten sağlanmış olur.

• Avantajı, herkesin hafta tatilini aynı gün yapmasıdır. Pazar günü bakım ve temizlik için de kullanılabilir. Rotasyon basittir ve puantajı takip etmek kolaydır.
• Dezavantajı, tesisin haftada 24 saat durmasıdır. Herkes zaten 45 saat çalıştığı için eklenen her saat %50 zamlı fazla mesai olur. Pazar günü üretim gerekirse hafta tatilinde çalışma ödemesi doğar.
• 2 vardiyadan 3 vardiyaya geçerken posta süresi kısalsa bile ücret düşürülemez (Postalar Yön. m.6).

3 vardiya 4 ekip nedir?

3 vardiya 4 ekipte tesis haftanın 7 günü 24 saat çalışır ve üç posta dört ekiple döndürülür. Herhangi bir anda bir ekip dinlenmededir. Kesintisiz üretimde herkese hafta tatili verebilmenin yolu bu dördüncü ekiptir.

Üç ekiple 7/24 çalışırsanız her ekip haftanın 7 günü işe gelir. Bu durumda hem her 7 günde 24 saat kesintisiz hafta tatili kuralı (m.46) hem de haftalık 45 saat sınırı çiğnenir. Postalar Yönetmeliği de postalı işlerde hafta tatilinin nöbetleşe verilmesini zorunlu tutar (m.11). Dört ekiple çalışınca haftalık 21 posta (7 gün × 3 posta) dört ekibe bölünür. Ekip başına ortalama 5,25 posta düşer. Bu da yaklaşık 39,4 saat eder.

7/24 bir pozisyon için kaç kişi gerekir?

Kesintisiz çalışan bir makine başının haftada 168 saat dolu olması gerekir. Kişi başı haftalık normal süre en çok 45 saat olduğu için 168 ÷ 45 = 3,73 çıkar. Yani fazla mesaiye dayanmadan en az 4 kişi gerekir. Yıllık izin, rapor ve devamsızlık bu sayıya ayrıca eklenir. Mesela 10 pozisyonlu bir hat için asgari kadro 40 kişidir, ama gerçek ihtiyaç izin ve devamsızlık oranınıza göre bunun üzerinde olur.

• Avantajı, tesisin hiç durmaması ve herkesin yasal hafta tatilini kullanabilmesidir. Kişi başı haftalık süre 45 saatin altında kaldığı için yoğun dönemlerde fazla mesaiye de pay kalır.
• Dezavantajı, kadronun 3 ekipli düzene göre yaklaşık üçte bir büyümesidir. Hafta tatilleri haftanın farklı günlerine kayar ve resmî tatil ve bayram günleri ekiplere eşit düşmeyebilir.

2+2+2 rotasyon nasıl çalışır?

2+2+2 rotasyonda her ekip 2 gün sabah, 2 gün akşam ve 2 gün gece çalışır, ardından 2 gün dinlenir. Döngü 8 günde bir tekrarlanır. Dört ekibi birbirinden ikişer gün kaydırırsanız her gün her posta tam olarak bir ekiple dolar. Tabloda S sabahı (06.00-14.00), A akşamı (14.00-22.00), G geceyi (22.00-06.00), D de dinlenmeyi gösteriyor.

Bu düzeni yasal sınırlara göre tek tek kontrol etmek gerekir. Örnekteki tablo postaları ileri doğru döndürür (sabahtan akşama, akşamdan geceye) ve bu sayede sınırların içinde kalır.

• Sabahtan akşama geçerken işçi 14.00'te çıkar ve ertesi gün 14.00'te girer ve arada 24 saat dinlenir. Akşamdan geceye geçişte de 22.00 çıkış ile ertesi gün 22.00 giriş arasında 24 saat vardır. Son geceden sonra 06.00'da çıkan işçi iki gün sonra 06.00'da döner ve 48 saat dinlenmiş olur. Hepsi 11 saatin üstündedir.
• Gece postası 22.00-06.00 arasıdır ve 30 dakika molayla 7,5 saat çalışma eder. Arka arkaya sadece 2 gece çalışılır.
• 48 saatlik dinlenmeler arasında en fazla 6 gün çalışıldığı için her 7 günlük dilime en az 24 saat kesintisiz hafta tatili düşer.
• Herhangi bir 7 günde en fazla 6 posta çalışılır, bu da en fazla 45 saat eder. 8 günlük döngünün ortalaması yaklaşık 39,4 saattir.

• Avantajı, gece bloklarının kısa olması ve her döngüde 48 saat dinlenme verilmesidir. Yük ekipler arasında eşit dağılır.
• Dezavantajı, 8 günlük döngünün takvim haftasına oturmamasıdır. Hafta tatili ve servis listesi her hafta farklı bir güne düşer, bu da hem çalışan hem puantaj tarafında takibi zorlaştırır.

Dört sistemin artıları ve eksileri

Vardiya düzeni nasıl ilan edilir ve kaydı nasıl tutulur?

Postalar Yönetmeliği'nin 3. maddesine göre işveren posta sayısını, her postanın başlama ve bitiş saatlerini ve postalarda çalışan işçilerin ad ve soyadlarını ilan etmek zorundadır. Ara dinlenmeleri, hafta tatilleri ve bunlardaki değişiklikler de işçilerin kolayca görüp okuyabileceği şekilde ilan edilir. Hızlı dönen rotasyonlarda bu ilanı her döngüde güncellemeniz gerekir.

Plan ile gerçekte olan arasındaki farkı ise puantajdan izlersiniz. Çalışma Süreleri Yönetmeliği'nin 9. maddesine göre işveren çalışma sürelerini uygun araçlarla belgelemek zorundadır. Posta değiştiren, fazladan posta alan ya da hafta tatilinde çağrılan herkes kayıtta görünmelidir. Vardiya düzeni ücreti de etkiler, mesela sözleşmede gece postası için bir gece zammı olabilir.