İşyeri devrinde işçi hakları (İş Kanunu m.6): sözleşmeler, kıdem tazminatı, fesih yasağı ve özlük dosyası

İşyeri devrinde iş sözleşmelerine ne olur?

İşyeri ya da bir bölümü satış, kira, hasılat kirası veya ayni sermaye olarak koyma gibi hukuki bir işlemle başkasına devredildiğinde, devir tarihindeki iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla birlikte devralana geçer (4857 m.6/1). Bunun için çalışanların ayrıca onay vermesi gerekmez ve sözleşmeler kesintisiz devam eder.

Tek bir çalışanın sözleşmesini başka bir işverene devretmek ise farklı bir durumdur. İşyeri devredilmeden yalnızca bir çalışanın sözleşmesi sürekli olarak başka işverene geçecekse çalışanın yazılı rızası gerekir (6098 sayılı TBK m.429).

Devirde çalışanın kıdemi ve hakları korunur mu?

Evet. Devralan işveren, hizmet süresine bağlı haklarda işçinin devreden işveren yanında işe başladığı tarihi esas almak zorundadır (4857 m.6/2). Bu nedenle yıllık izin hakkı (14, 20 ya da 26 gün), ihbar süresi, iş güvencesi için aranan 6 aylık kıdem ve kıdem tazminatı ilk işe giriş tarihinden hesaplanır. Ücret, sosyal haklar ve kazanılmış çalışma koşulları da devralana olduğu gibi geçer. Devralan bunları tek taraflı kötüleştiremez, esaslı bir değişikliği ancak 22. maddedeki yazılı usulle yapabilir.

Devir sırasında kullanılmamış izinler silinmez. Devralan işveren bu izinleri kullandırmak ya da sözleşme ileride biterse ücretini ödemek zorundadır.

Devreden ve devralan işveren hangi borçlardan sorumlu?

Devirden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan iki işveren birlikte sorumludur. Ama devreden işverenin sorumluluğu devir tarihinden itibaren 2 yılla sınırlıdır (4857 m.6/3). Ödenmemiş ücretler, fazla mesai ücretleri, hafta tatili ve resmî tatil ücretleri gibi devirden önce vadesi gelmiş alacaklar bu kapsama girer.

• Devralan işveren bu borçlardan 2 yıllık sınır olmadan, genel zamanaşımı süreleri içinde devredenle birlikte sorumludur. Çalışan alacağını ikisinden birinden isteyebilir.
• Devreden işveren yalnızca devir tarihinden itibaren 2 yıl boyunca sorumludur.
• Tüzel kişilik birleşme, katılma ya da tür değiştirme yoluyla sona eriyorsa bu birlikte sorumluluk hükmü uygulanmaz (m.6/4). Çünkü yeni tüzel kişi zaten bütün borçları üstlenir.
• İflas nedeniyle malvarlığının tasfiyesi sonucu yapılan devirlerde 6. madde uygulanmaz (m.6/6).

İşyeri devrinde kıdem tazminatından kim sorumlu?

Kıdem tazminatı devir tarihinde ödenmesi gereken bir borç olmadığı için 6. maddedeki 2 yıllık kural uygulanmaz, 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesine bakılır. Buna göre işyeri devredildiğinde ya da başka bir şekilde el değiştirdiğinde işçinin kıdemi işyerindeki toplam hizmet süresi üzerinden hesaplanır ve işlemiş kıdem tazminatından iki işveren de sorumludur. Ancak devreden işverenin sorumluluğu, işçiyi çalıştırdığı süre ve devir anındaki ücretle sınırlıdır (1475 m.14).

Taraflar devir sözleşmesine, tazminat yükünü kendi aralarında nasıl paylaşacaklarını yazabilir. Ama bu paylaşım çalışanın iki işverene karşı hakkını ortadan kaldırmaz.

İşyeri devri fesih nedeni olur mu?

Hayır. Ne devreden ne de devralan işveren iş sözleşmesini sırf devir yüzünden feshedemez. Devir, işçi açısından da haklı fesih sebebi sayılmaz (4857 m.6/5). Gerekçesi devir olan bir fesih, şartları varsa işe iade davasında geçersiz bulunabilir.

Öte yandan iki işverenin de ekonomik ve teknolojik sebeplerle ya da iş organizasyonundaki bir değişiklik nedeniyle fesih hakkı ve tarafların haklı sebeple derhâl fesih hakkı saklıdır (m.6/5). Devirden sonra kadroyu küçültecekseniz geçerli sebebi devirden bağımsız olarak belgeleyin. Sayı eşikleri aşılıyorsa toplu işçi çıkarma usulünü uygulamanız gerekir.

SGK, puantaj ve özlük dosyası nasıl devralınır?

Sigortalı çalıştırılan bir işyeri başka bir işverene geçtiğinde, yeni işveren devraldığı tarihi izleyen 10 gün içinde işyeri bildirgesini SGK'ya verir. Çalışanların sigorta hak ve yükümlülükleri olduğu gibi devam eder (5510 m.11). İşyeri aktif ya da pasifiyle birlikte devralınırsa eski işverenin SGK'ya olan prim, gecikme cezası ve gecikme zammı borçlarından yeni işveren de müştereken ve müteselsilen sorumlu olur. Buna aykırı sözleşme hükümleri SGK'ya karşı geçersizdir (5510 m.89).

Devralan işveren geçmiş dönem alacaklarından da sorumlu olduğu için kayıtları eksiksiz teslim almak onun da yararınadır. Ayrıca işveren her çalışan için özlük dosyası tutmak ve istendiğinde yetkili mercilere göstermek zorundadır (4857 m.75). Devirde şunları teslim alın.

1. Devir tarihindeki tüm çalışanların listesi, ilk işe giriş tarihleri, ücretleri ve sözleşme türleri.
2. Özlük dosyaları. İş sözleşmeleri, çalışma koşulları belgeleri, fazla çalışma onayları, sağlık raporları, İSG eğitim ve muayene belgeleri bu dosyada olmalı (özlük dosyası).
3. Geçmiş yılların aylık puantajı, fazla mesai ve tatil çalışmaları ve ücret hesap pusulaları.
4. Her çalışanın hak ettiği ve kullandığı yıllık izin günleri ve imzalı izin kayıt belgeleri.
5. Ödenmemiş ücret, fazla mesai ve prim borçlarının dökümü. Bunu, iki işverenin kendi aralarındaki paylaşımla birlikte devir sözleşmesine yazın.
6. Çalışanlardaki eşya ve ekipmanın listesi (zimmet tutanağı).
7. Veri sorumlusu değiştiği için çalışanlara devralan işverenin KVKK aydınlatma metnini verin (çalışan aydınlatma metni).