Zimmet tutanağı nasıl hazırlanır? İade, hasar ve ücretten kesinti kuralları

Zimmet tutanağı nedir, zorunlu mu?

Zimmet tutanağı, işverene ait bir eşyanın hangi tarihte, hangi durumda ve kime teslim edildiğini gösteren, teslim alanın imzasını taşıyan belgedir. Kanunda "zimmet tutanağı" adıyla düzenlenmiş genel bir zorunluluk yoktur; ama tutanağın dayandığı yükümlülükler kanunda açıktır:

• Özen borcu (TBK m.396): İşçi, işverene ait makine, araç-gereç, teknik sistem, tesis ve taşıtları usulüne uygun kullanmak ve kendisine teslim edilen malzemeye özen göstermekle yükümlüdür.
• Sorumluluk (TBK m.400): İşçi, işverene kusuruyla verdiği her türlü zarardan sorumludur. Sorumluluk belirlenirken işin tehlikeli olup olmadığı, uzmanlık gerektirip gerektirmediği ve işçinin bilinen yetenekleri dikkate alınır.
• Geri verme (TBK m.443): Sözleşme sona erdiğinde taraflar, hizmetle ilişkili olarak birbirlerinden aldıkları şeyleri geri vermekle yükümlüdür.

Tutanak yoksa, eşyanın gerçekten teslim edildiğini ve hangi durumda verildiğini ispat yükü işverende kalır. "Bana verilmedi" ya da "zaten bozuktu" itirazına karşı tek güçlü delil imzalı tutanaktır.

Zimmet tutanağında bulunması gerekenler

İşten ayrılışta iade

TBK m.443 gereği çalışan, sözleşme bittiğinde hizmetle ilişkili olarak kendisine verilen eşyayı geri vermekle yükümlüdür; kanun özellikle motorlu taşıtları ve trafik belgelerini sayar. Pratikte iade de bir tutanakla yapılır: hangi eşya, hangi tarihte, hangi durumda geri alındı, eksik ya da hasarlı olan ne?

1. Ayrılış bildirimi alındığı gün çalışanın üzerindeki zimmetleri listeleyin.
2. Son iş günü eşyaları teslim tutanağındaki seri numaralarıyla karşılaştırarak geri alın.
3. Durumu iade tutanağına yazın, iki taraf imzalasın; eksik ya da hasar varsa ayrıca not edin.
4. Hesaplara (e-posta, sistem şifreleri) erişimi kapatın.
5. Kapatılan zimmet kaydını özlük dosyasına koyun. Bkz. özlük dosyası.

Çalışma belgesi vermek ise İş Kanunu m.28'e göre ayrı bir yükümlülüktür; vermemenin 2026 cezası işçi başına 2.531 TL'dir. Bkz. çalışma belgesi ve işten ayrılış.

Hasar ya da kayıp ücretten kesilebilir mi?

En çok yanlış yapılan konu budur. İki ayrı kuralı ayırmak gerekir:

• Ücret kesme cezası (İş K. m.38): Disiplin amaçlı bir cezadır; yalnızca toplu iş sözleşmesinde ya da iş sözleşmesinde gösterilen sebeplerle verilebilir, işçiye derhal sebebiyle bildirilir ve ayda iki gündeliği aşamaz. Kesilen para işverene kalmaz; bir ay içinde Bakanlık hesabına yatırılır. Yani bir zararı karşılamanın yolu değildir.
• Zararın ücretle takası (TBK m.407): İşveren, işçiden olan alacağını ücret borcuyla işçinin rızası olmadıkça takas edemez. Rıza yoksa ancak işçinin kasten sebep olduğu ve yargı kararıyla sabit bir zarardan doğan alacak, ücretin haczedilebilir kısmı kadar takas edilebilir.

Sonuç: Kırılan telefonun bedelini bordrodan tek taraflı düşmek, hem TBK m.407'ye hem de kanuna aykırı ücret kesintisi olarak İş Kanunu m.38'e aykırılık riski taşır. 2026'da m.38'e aykırı ücret kesme cezası vermenin ya da kesintinin sebebini bildirmemenin idari para cezası 9.943 TL'dir. Rıza alınacaksa, olay sonrası ayrı ve somut tutarlı bir yazılı rıza alınması; iş sözleşmesine önceden konan genel "her türlü zarar maaştan kesilir" maddesine güvenilmemesi daha güvenlidir. Somut durumda avukatınıza danışın.

Ağır durumlarda haklı fesih gündeme gelebilir: işçinin kendi isteği ya da savsaması yüzünden işyerinin malı olan ya da eli altında bulunan makine, tesisat veya eşyayı 30 günlük ücretiyle ödeyemeyecek derecede hasara uğratması, İş Kanunu m.25/II-ı'ya göre işverene derhal fesih hakkı verir. Ayrıntı: haklı fesih halleri.

KKD zimmetinde özel kural

Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik'e göre KKD işveren tarafından ücretsiz verilir; bakım, onarım ve periyodik kontrolleri kullanım kılavuzuna uygun yapılır ve gerektiğinde parçaları değiştirilir. Çalışan ise kendisine verilen KKD'yi doğru kullanmak ve korumakla, gördüğü arıza ya da eksikliği işverene bildirmekle yükümlüdür.

• KKD'yi zimmetle verin: baret, gözlük, eldiven, ayakkabı, kulak koruyucu; beden ve tip bilgisiyle.
• Zimmet tutanağına KKD kullanım eğitiminin verildiğini de yazın.
• Yıpranan KKD'yi değiştirdiğinizde yeni bir teslim kaydı açın; eski kayıt kapanmış olsun.
• KKD ücretsiz verilmek zorunda olduğu için bedelini çalışana yansıtan uygulamalardan kaçının.

KKD seçimi ve sorumluluklar için: kişisel koruyucu donanım (KKD).