Kişisel koruyucu donanım (KKD): işverenin yükümlülükleri, zimmet ve kullanmayan işçi

KKD ne zaman kullanılır?

Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik, 6331 sayılı Kanun'un 30. maddesine dayanır. Yönetmeliğin 5. maddesine göre KKD, risklerin toplu korunmayı sağlayacak teknik önlemlerle ya da iş organizasyonu ve çalışma yöntemleriyle önlenemediği veya tam sınırlandırılamadığı durumlarda kullanılır. İşveren toplu korunma tedbirlerine öncelik verir.

Yani gürültülü bir hatta önce makinenin sesini azaltmak, ayrı bir bölmeye almak gibi önlemler düşünülür; kulak koruyucu, bunlarla riskin kabul edilebilir seviyeye inmediği yerde devreye girer. Hangi işte hangi donanımın gerektiğine risk değerlendirmesi karar verir (Yönetmelik m.7, 6331 m.10/2).

İşverenin yükümlülükleri

Yönetmeliğin 6. maddesine göre işyerinde kullanılan KKD:

• Kendisi ek risk oluşturmadan ilgili riski önlemeye uygun olur,
• İşyerindeki koşullara, kullananın ergonomik gereksinimlerine ve sağlık durumuna uygun olur,
• Gerekli ayarlamalar yapıldığında kullanana tam uyar,
• Kapsama giren ürünlerde CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu bulunur,
• Birden fazla donanım birlikte kullanılacaksa, bir arada kullanıldığında koruyuculuğu bozulmayan ürünler seçilir.

Bunun yanında işveren:

• KKD'yi ücretsiz verir; üreticinin kılavuzuna uygun bakım, onarım ve periyodik kontrollerini yaptırır, parçalarını değiştirir, hijyenik şartlarda muhafaza eder.
• Çalışanı, donanımın hangi risklere karşı kullanılacağı konusunda bilgilendirir.
• KKD kullanımı konusunda uygulamalı eğitim verilmesini sağlar.
• Donanımı çalışanların kolayca erişebileceği yerlerde ve yeterli miktarda bulundurur.
• Kullanım süresini; riskin derecesi, maruziyet sıklığı, çalışma yerinin özellikleri ve donanımın performansına göre belirler.
• Tek kişilik donanımın zorunlu hâllerde birden fazla kişi tarafından kullanılması gerekiyorsa hijyen sorunu doğmaması için önlem alır.
• Hangi donanımın kullanılacağının belirlenmesinde destek elemanları ve çalışan temsilcilerinin önceden görüşünü alır.

Çalışanın yükümlülükleri

Yönetmeliğin 8. maddesi ve 6331 sayılı Kanun'un 19. maddesine göre çalışan, aldığı eğitim ve işverenin talimatları doğrultusunda kendisine verilen KKD'yi doğru kullanmak, korumak ve uygun şekilde muhafaza etmekle yükümlüdür. Donanımda gördüğü arıza veya eksikliği işverene bildirir. Arızalı donanım giderilmeden kullanılmaz; KKD her kullanımdan önce kontrol edilir.

Zimmet ve kayıt: neden şart?

Yönetmelik ayrı bir zimmet formu biçimi öngörmez. Ancak denetimde ya da kazadan sonra işverenin üç şeyi göstermesi gerekir: donanımın verildiğini, çalışanın eğitim aldığını ve kullanımın takip edildiğini. Bunun en sağlam kanıtı tarihli ve imzalı teslim kaydıdır.

Teslim ve iade belgesinin nasıl hazırlanacağı için zimmet tutanağı rehberine bakabilirsiniz.

KKD kullanmayan işçiye ne yapılır?

İşverenin yükümlülüğü donanımı vermekle bitmez; kullanımı denetlemek de işverenin görevidir. 6331 sayılı Kanun'un 4. maddesi, işverene alınan İSG tedbirlerini izleme, denetleme ve uygunsuzlukları giderme yükümlülüğü verir. Uygulamada izlenen yol genellikle kademelidir:

1. Sözlü uyarı ve eğitimin tekrarı; neden kullanmadığının sorulması (beden, rahatsızlık, ürün uygunsuzluğu).
2. Tutanakla tespit ve yazılı uyarı.
3. İşyeri disiplin yönetmeliği ya da iş sözleşmesinde öngörülen yaptırımlar.
4. Ağır ve tekrarlanan ihlallerde fesih değerlendirmesi.

İş Kanunu'nun 25/II-(ı) bendi, işçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesini işverene haklı fesih imkânı veren hâller arasında sayar. Ancak her olayda bu bendin uygulanıp uygulanamayacağı somut duruma, uyarı ve eğitim kayıtlarına bağlıdır. Fesih kararından önce avukatınıza danışın. Fesih usulü için haklı fesih halleri rehberine bakabilirsiniz.

2026 cezaları

Örnek: 120 çalışanı olan bir fabrikada CE işaretli olmayan eldiven dağıtıldığı tespit edilirse, bu durumdaki her çalışan için 8.980 TL ceza söz konusu olur; 120 çalışan için tutar 1.077.600 TL'dir.