Risk değerlendirmesi kimler için zorunlu?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 10. maddesine göre işveren, risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Yükümlülük çalışan sayısına ya da tehlike sınıfına bağlı değildir; Kanun kapsamındaki tüm işyerlerini kapsar. Usul ve esaslar 29.12.2012 tarihli ve 28512 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'nde düzenlenir.
Kanun, risk değerlendirmesinde özellikle belirli risklerden etkilenecek çalışanların durumunun, iş ekipmanı ve kimyasalların seçiminin, işyerinin tertip ve düzeninin ve genç, yaşlı, engelli, gebe veya emziren çalışanlar ile kadın çalışanların durumunun dikkate alınmasını ister. İşveren, değerlendirmenin sonucuna göre alınacak tedbirleri ve kullanılması gereken koruyucu donanımı belirler.
Doküman, sorumluluğu bitirmez
Yönetmeliğin 5. maddesine göre risk değerlendirmesinin yapılmış olması, işverenin işyerinde sağlık ve güvenliği sağlama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Dosyada yazan önlemlerin sahada uygulanması gerekir.
Risk değerlendirmesi ekibinde kimler olur?
Risk değerlendirmesi, işverenin oluşturduğu bir ekip tarafından yapılır (Yönetmelik m.6). Ekip şunlardan oluşur:
- İşveren veya işveren vekili,
- İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleri,
- İşyerindeki çalışan temsilcileri,
- İşyerindeki destek elemanları,
- İşyerindeki bütün birimleri temsil edecek şekilde belirlenen, yürütülen işler ve tehlikeler konusunda bilgi sahibi çalışanlar.
İşveren gerektiğinde işyeri dışındaki kişi ve kuruluşlardan destek alabilir. Koordinasyonu işveren ya da ekipten görevlendirdiği bir kişi yürütebilir. Fabrikada pratik karşılığı şudur: OSGB'nin tek başına masa başında hazırladığı dosya yetmez; her üretim bölümünden işi bilen bir çalışanın sürece katılması gerekir.
Aşamalar: tehlikeden kontrol tedbirine
- Tehlikelerin tanımlanması: Bina, faaliyetler, üretim süreçleri, iş ekipmanları, kullanılan maddeler, vardiya düzeni, iş kazası ve ramak kala kayıtları, sağlık gözetimi kayıtları, ölçüm sonuçları ve acil durum planları gibi bilgiler toplanır.
- Risklerin belirlenmesi ve analizi: Her tehlikenin hangi sıklıkta, kimi, nasıl ve hangi şiddette etkileyebileceği belirlenir; seçilen yöntemle analiz edilir. Farklı işlerin yapıldığı bölümler ayrı ayrı ele alınır.
- Risk kontrol adımları: Önce tehlike ortadan kaldırılır, olmuyorsa daha az tehlikeli olanla değiştirilir, sonra riskle kaynağında mücadele edilir. Toplu korunma önlemleri kişisel korunmaya göre önceliklidir.
- Uygulama ve izleme: Tedbirlerin sorumlusu, başlama ve bitiş tarihi planlanır; uygulama izlenir. Tedbir sonrası risk seviyesi yeniden ölçülür.
- Dokümantasyon: Sonuçlar yazılı hâle getirilir.
Dokümanda bulunması gerekenler
- İşyerinin unvanı, adresi ve işverenin adı,
- Hazırlayanların isim ve unvanları; iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin belge bilgileri,
- Yapıldığı tarih ve geçerlilik tarihi,
- Bölüm adları, tehlike kaynakları, tespit edilen riskler, kullanılan yöntem ve öncelik sırasını içeren analiz sonuçları,
- Düzeltici ve önleyici tedbirler, gerçekleştirilme tarihleri ve sonrasındaki risk seviyesi.
Sayfalar numaralandırılır, hazırlayanlarca her sayfası paraflanıp son sayfası imzalanır ve işyerinde saklanır. Doküman elektronik ortamda hazırlanıp arşivlenebilir.
Kaç yılda bir yenilenir?
| Tehlike sınıfı | En geç yenileme |
|---|---|
| Çok tehlikeli | 2 yılda bir |
| Tehlikeli | 4 yılda bir |
| Az tehlikeli | 6 yılda bir |
Fabrikanızın sınıfını bilmiyorsanız işyeri tehlike sınıfları rehberinden kontrol edebilirsiniz. Bu süreler en geç sürelerdir; aşağıdaki durumlarda süre dolmadan tamamen veya kısmen yenileme gerekir (Yönetmelik m.12/2):
- İşyerinin taşınması ya da binalarda değişiklik yapılması,
- Uygulanan teknoloji, kullanılan madde ve ekipmanlarda değişiklik (yeni makine, yeni kimyasal),
- Üretim yönteminde değişiklik,
- İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay meydana gelmesi,
- Çalışma ortamı sınır değerlerine ilişkin mevzuat değişikliği,
- Ortam ölçümü ve sağlık gözetimi sonuçlarına göre gerekli görülmesi,
- İşyeri dışından kaynaklanan ve işyerini etkileyebilecek yeni bir tehlike.
Alt işveren ve ortak çalışma alanı
Fabrikada alt işveren varsa her alt işveren kendi işleri için risk değerlendirmesi yapar ya da yaptırır ve bir nüshasını asıl işverene verir. Asıl işveren bu çalışmaları kendi değerlendirmesiyle bütünleştirir, tedbirlerin uygulanıp uygulanmadığını izler ve denetler. Aynı alanı birden fazla işveren paylaşıyorsa her biri ayrı değerlendirme yapar ve birbirini bilgilendirir.
Risk değerlendirmesi yapmamanın 2026 cezası
Risk değerlendirmesi yapmamak veya yaptırmamak 6331 sayılı Kanun'un 26/1-ç maddesine göre cezalandırılır. Aykırılık sürerse her ay ayrıca ceza uygulanır. ÇSGB'nin 2026 tablosuna göre:
| Çalışan sayısı ve sınıf | İlk tespit | Aykırılığın sürdüğü her ay |
|---|---|---|
| 10'dan az, az tehlikeli | 66.725 TL | 100.119 TL |
| 10-49, tehlikeli | 100.087 TL | 150.178 TL |
| 10-49, çok tehlikeli | 133.450 TL | 200.238 TL |
| 50 ve üzeri, tehlikeli | 133.450 TL | 200.238 TL |
| 50 ve üzeri, çok tehlikeli | 200.175 TL | 300.357 TL |
Risklerin belirlenmesi için gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaları yapmamak da ayrı bir ihlaldir (m.10/4); 2026 temel tutarı 33.326 TL'dir ve aynı oranlarla artırılır.
Ücretsiz araçİSG eğitim ve muayene hesaplamaRisk değerlendirmesinin istediği eğitim ve muayenelerin bir sonraki tarihini tehlike sınıfına göre hesaplayın.HesaplaMertsis Digital ile
Risk değerlendirmesinin istediği eğitim ve muayeneler takipte
- İSG eğitimi, periyodik sağlık muayenesi, MYK, operatör ve ilk yardım belgelerinin bitiş tarihleri tek ekranda.
- Süreler tehlike sınıfına göre kendiliğinden hesaplanır; 30, 15 ve 7 gün kala uyarı, 1 gün kala ACİL.
- Zorunlu ama hiç girilmemiş belgeler de listede.
- Belge Takip Raporu müfettişe verilecek döküm olarak hazır.
Sık sorulanlar
Risk değerlendirmesi kaç yılda bir yenilenir?
Tehlike sınıfına göre en geç çok tehlikeli işyerlerinde 2, tehlikeli işyerlerinde 4, az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir. Taşınma, yeni ekipman, üretim yöntemi değişikliği, iş kazası veya ramak kala olay gibi durumlarda süre beklenmeden yenilenir.
Risk değerlendirmesini kim yapar?
İşverenin oluşturduğu ekip: işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, çalışan temsilcileri, destek elemanları ve bölümleri temsil eden, işi bilen çalışanlar. İşveren dışarıdan destek de alabilir.
Risk değerlendirmesi yapmamanın cezası ne kadar?
2026'da temel tutar 66.725 TL'dir; aykırılık sürdükçe her ay 100.119 TL. Tutarlar çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre artar: 50 ve üzeri çalışanı olan çok tehlikeli işyerinde ilk tespitte 200.175 TL, sonraki her ay 300.357 TL.
Risk değerlendirmesi elektronik ortamda saklanabilir mi?
Evet. Yönetmelik dokümanın elektronik ve benzeri ortamlarda hazırlanıp arşivlenebileceğini öngörür. Sayfaları numaralanır, hazırlayanlarca paraflanır, son sayfası imzalanır ve işyerinde saklanır.
Kaynaklar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği
- ÇSGB: 6331 sayılı Kanuna göre 2026 yılında uygulanacak idari para cezaları
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Kendi durumunuz için bir avukata ya da mali müşavirinize danışın.