İş güvencesinin şartları
İş Kanunu'nun 18. maddesine göre işverenin feshi geçerli bir sebebe dayandırma zorunluluğu, aşağıdaki şartların birlikte bulunduğu durumda doğar:
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| İşyerinde 30 veya daha fazla işçi | İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa, bu işyerlerindeki toplam işçi sayısı esas alınır. |
| En az 6 aylık kıdem | Aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilir. Yer altı işlerinde kıdem şartı aranmaz. |
| Belirsiz süreli iş sözleşmesi | Belirli süreli sözleşmenin süre bitiminde sona ermesi bu kapsamda değildir. |
| İşçi işveren vekili olmamalı | İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili ve yardımcıları ile işyerinin bütününü yöneten ve işe alma-çıkarma yetkisi olan işveren vekilleri kapsam dışıdır. |
Geçerli sebep; işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanabilir. Sendika üyeliği, işverene karşı yasal başvuru, hamilelik, ırk, cinsiyet, din ve benzeri nedenler ile hastalık veya kaza nedeniyle m.25/I'deki bekleme süresi içindeki geçici devamsızlık geçerli sebep sayılmaz.
Fesih usulü: yazılı bildirim ve savunma
- Yazılı bildirim: Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve fesih sebebi açık ve kesin biçimde belirtilmelidir (m.19).
- Savunma: İşçinin davranışı ya da verimi ile ilgili nedenlerle fesihten önce, hakkındaki iddialara karşı savunması alınmalıdır. Savunma alınmadan yapılan fesih usulden geçersiz sayılabilir. 25/II'ye uygun haklı fesih bu kuralın dışındadır.
- Bildirim süresi: Geçerli sebeple fesihte bildirim süresine uyulur ya da ihbar tazminatı ödenir (ihbar süresi). Bildirime uyulması ya da peşin ödeme, iş güvencesi hükümlerinin uygulanmasını engellemez.
Arabuluculuk ve dava süreleri
İşe iade talebinde arabulucuya başvurmak dava şartıdır: arabuluculuğa gitmeden açılan dava usulden reddedilir (7036 s.K. m.3).
| Aşama | Süre |
|---|---|
| Arabulucuya başvuru | Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde |
| Arabuluculuk görüşmeleri | Arabulucu görevlendirildiği tarihten itibaren 3 hafta; zorunlu hâllerde en fazla 1 hafta uzatılabilir |
| Anlaşma olmazsa dava | Son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde (taraflar anlaşırsa özel hakeme) |
| Kesinleşen karar sonrası | İşçi, kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurur |
| İşverenin işe başlatması | Başvurudan itibaren 1 ay içinde |
Fesih geçersiz bulunursa sonuçları
Mahkeme ya da özel hakem feshin geçersizliğine karar verirse (m.21):
- İşveren, başvuran işçiyi 1 ay içinde işe başlatmak zorundadır.
- İşe başlatmazsa işçiye en az 4, en çok 8 aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı öder; tutarı mahkeme belirler.
- Karar kesinleşene kadar çalıştırılmadığı süre için en çok 4 aya kadar ücret ve diğer hakları (boşta geçen süre ücreti) ödenir.
- Tutarlar dava tarihindeki ücret esas alınarak parasal olarak belirlenir.
- İşçi işe başlatılırsa peşin ödenen ihbar ücreti ve kıdem tazminatı bu ödemelerden mahsup edilir.
- İşçi 10 iş günü içinde başvurmazsa fesih geçerli sayılır ve işveren yalnızca bunun hukuki sonuçlarından sorumlu olur.
İşe başlatmama tazminatı Gelir Vergisi Kanunu m.25/1 uyarınca gelir vergisinden istisnadır. Bu maddelerdeki tazminat ve ücret hükümleri sözleşmeyle değiştirilemez.
30 işçiden az işyerleri
İş güvencesi kapsamı dışındaki işçinin sözleşmesi fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilirse, işçiye bildirim süresinin 3 katı tutarında tazminat ödenir; bildirim süresine de uyulmamışsa ihbar tazminatı ayrıca ödenir (m.17). Küçük işyerlerinde de feshin sebebini belgelemek bu yüzden önemlidir.
İspat yükü işverende
Feshin geçerli bir sebebe dayandığını işveren ispat eder; işçi feshin başka bir sebebe dayandığını ileri sürerse bu iddiasını kendisi ispatlar (m.20). Bu yüzden fesih kararından önce dosya hazır olmalıdır:
- Davranış kaynaklı sebeplerde: olay tutanakları, yazılı uyarılar, savunma istem yazısı ve verilen savunma.
- Devamsızlık ve geç kalmada: tarihli giriş-çıkış kayıtları, günlük tutanaklar (devamsızlık tutanağı).
- Verim düşüklüğünde: ölçülebilir hedefler, aynı işi yapanlarla karşılaştırma ve önceden yapılan bildirimler.
- İşletme gereklerinde: kararın gerekçesi, kadro değişikliği belgeleri ve tutarlı uygulama.
PDKS kayıtlarının rolü
Devamsızlık, geç kalma, erken çıkma ve fazla mesai gibi konularda giriş-çıkış kayıtları en somut delil adayıdır. Ancak bir kaydın güvenilir sayılması için sistemin hileye kapalı ve kayıtların iz bırakmadan değiştirilemez olması önemlidir: başkası yerine kart basılabilen (kart paslaşması) ya da düzeltmelerin gerekçesiz yapıldığı bir sistem, karşı tarafın itirazına açıktır. Kayıtlar tutanak, tanık ve bordro ile çelişmemelidir.
Mertsis Digital ile
Geçerli feshin dosyası kayıtlarla hazır
- QR kod saniyede bir değişir; başkası yerine okutma yapılamaz. Telefondan girişte fabrika konumu kontrol edilir.
- Elle düzeltme gerekçesiz yapılamaz; işlem geçmişinde kim, ne zaman, neyi değiştirdi görünür. Elle Müdahale Raporu hazır.
- Devamsızlık, Kişisel Puantaj ve Haftalık Mesai raporları tek tıkla Excel ve PDF.
- Geç kalma, erken çıkma ve eksik süreler puantajda ayrı ayrı hesaplanır.
Sık sorulanlar
İşe iade davası açmanın şartları nelerdir?
İşyerinde en az 30 işçi çalışması, işçinin en az 6 aylık kıdemi olması, belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışması ve işletmenin ya da işyerinin bütününü yöneten işveren vekili olmaması gerekir (İş Kanunu m.18).
İşe iade için arabulucuya kaç gün içinde başvurulur?
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde. Arabuluculukta anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde dava açılabilir.
İşe başlatmama tazminatı kaç aylık?
En az 4, en çok 8 aylık ücret tutarındadır ve mahkeme ya da özel hakem tarafından belirlenir. Ayrıca boşta geçen süre için en çok 4 aya kadar ücret ve diğer haklar ödenir.
İşe iade davasında ispat yükü kimde?
Feshin geçerli bir sebebe dayandığını işveren ispat eder. İşçi feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ederse bunu kendisi ispatlamakla yükümlüdür.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Kendi durumunuz için bir avukata ya da mali müşavirinize danışın.