İş sözleşmesi türleri: belirli ve belirsiz süreli, kısmi süreli, çağrı üzerine, deneme süreli ve takım sözleşmesi

İş sözleşmesi türleri nelerdir?

İş Kanunu'na göre iş sözleşmesi süre bakımından belirli ya da belirsiz süreli yapılabilir. Çalışma biçimi bakımından da tam süreli, kısmi süreli, deneme süreli ya da başka türde olabilir. Taraflar kanunun sınırları içinde ihtiyaçlarına uyan türü seçebilir (4857 m.9). Kanun ayrıca çağrı üzerine çalışmayı, uzaktan çalışmayı ve takım sözleşmesini ayrı maddelerde düzenler.

İş sözleşmesi yazılı mı yapılmalı?

İş sözleşmesi kural olarak özel bir şekle bağlı değildir. Ancak süresi 1 yıl ve daha fazla olan sözleşmeleri yazılı yapmak zorunludur. Bu belgeler damga vergisinden ve her türlü resim ve harçtan muaftır (4857 m.8). Belirli süreli, çağrı üzerine, uzaktan çalışma ve takım sözleşmeleri için kanun ayrıca yazılı şekil arar.

Yazılı sözleşme yapmadıysanız işe girişte ya da en geç 2 ay içinde işçiye yazılı bir belge vermeniz gerekir. Bu belgede genel ve özel çalışma koşulları, günlük ya da haftalık çalışma süresi, temel ücret ve varsa ücret ekleri, ücret ödeme dönemi, sözleşme belirli süreliyse süresi ve fesihte uyulacak hükümler yer alır. Sözleşme 2 ay dolmadan biterse bu bilgileri en geç bitiş tarihinde vermeniz gerekir. Süresi 1 ayı geçmeyen belirli süreli sözleşmelerde bu yükümlülük yoktur. Belgeyi vermeyen işverene her işçi için idari para cezası uygulanır (m.99).

Belirsiz süreli ve belirli süreli iş sözleşmesi arasındaki fark nedir?

İş ilişkisi bir süreye bağlanmadıysa sözleşme belirsiz süreli sayılır. Belirli süreli sözleşme ise yalnızca belirli süreli işlerde ya da belli bir işin bitmesi, belli bir olayın gerçekleşmesi gibi objektif koşullara bağlı olarak ve yazılı yapılabilir (4857 m.11). Yani fabrikada belirsiz süreli sözleşme kuraldır, belirli süreli sözleşme istisnadır ve gerekçesinin sözleşmede görünmesi gerekir.

Haklı bir neden yoksa belirli süreli çalışan, sözleşmesi süreli diye belirsiz süreli emsal işçiden farklı tutulamaz. Zamana bağlı ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatler, çalıştığı süreyle orantılı olarak verilir (m.12).

Zincirleme belirli süreli sözleşme neden yasak?

Esaslı bir neden yoksa belirli süreli iş sözleşmesi birden fazla kez üst üste (zincirleme) yapılamaz. Yapılırsa sözleşme başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır. Esaslı nedene dayanan zincirleme sözleşmeler ise belirli süreli olarak kalır (4857 m.11). Ayrıca süresi biten sözleşme fiilen devam ediyorsa belirsiz süreliye dönüşür (TBK m.430).

Kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışma nasıl işler?

Haftalık çalışma süresi tam süreli emsal işçiye göre belirgin biçimde daha az belirlenen sözleşmeye kısmi süreli sözleşme denir. Haklı bir neden yoksa bu çalışan tam süreli emsalinden farklı tutulamaz ve parasal hakları çalıştığı süreyle orantılı ödenir (4857 m.13).

Çağrı üzerine çalışma, işçinin ihtiyaç duyulduğunda iş göreceğinin yazılı sözleşmeyle kararlaştırıldığı kısmi süreli bir sözleşmedir (m.14). Taraflar çalışma süresini belirlemezse haftada 20 saat kararlaştırılmış sayılır ve işçi bu sürede çalıştırılsa da çalıştırılmasa da ücrete hak kazanır. Başka bir şey kararlaştırılmadıysa çağrı en az 4 gün önce yapılır. Günlük süre yazılmadıysa her çağrıda işçiyi en az 4 saat üst üste çalıştırmanız gerekir. Aynı maddede düzenlenen uzaktan çalışma da yazılı kurulur. Sözleşmede işin tanımı, yeri, süresi, ücret, sağlanan ekipman ve iletişim kuralları yazar.

Deneme süreli iş sözleşmesi nedir?

Deneme süreli sözleşme, belirli ya da belirsiz süreli bir sözleşmeye deneme kaydı eklenmesiyle kurulur. Deneme süresi en çok 2 ay olabilir ve toplu iş sözleşmesiyle 4 aya kadar uzatılabilir. Bu süre içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden ve tazminatsız feshedebilir (4857 m.15).

Takım sözleşmesi nedir?

Takım sözleşmesini, birden çok işçiden oluşan bir takım adına takım kılavuzu işverenle yapar. Süresi ne olursa olsun yazılı yapılır ve her işçinin kimliği ile alacağı ücret ayrı ayrı gösterilir (4857 m.16). Adı sözleşmede yazan her işçi, işe başladığı anda işverenle takım sözleşmesindeki şartlarla bir iş sözleşmesi kurmuş sayılır.

• Ücreti her işçiye işveren ya da işveren vekili ayrı ayrı öder. Toplu ödeme kılavuza bırakılamaz.
• Takım kılavuzu aracılık ya da benzeri bir gerekçeyle takımdaki işçilerin ücretinden kesinti yapamaz.
• Her işçi ayrı sigortalıdır, bu yüzden işe giriş bildirimi ve puantaj kişi bazında tutulur.

Sözleşme türünü seçerken nelere bakmalısınız?

1. İşin sürekli olup olmadığına bakın. Sürekli bir üretim işi için belirsiz süreli sözleşme yapın.
2. Belirli süreli yapacaksanız proje, vekâlet ya da belli bir sipariş gibi objektif koşulu sözleşmeye yazın. Yenilemeden önce esaslı nedenin hâlâ geçerli olup olmadığını düşünün.
3. Haftalık süre tam süreli emsalden belirgin biçimde azsa sözleşmeyi kısmi süreli kurun ve puantajı ve SGK gün bildirimini buna göre yapın.
4. Deneme kaydını 2 ayı aşmayacak şekilde yazın ve bitiş tarihini takip edin.
5. Yazılı sözleşme yapmadıysanız çalışma koşulları belgesini 2 ay içinde verin ve imzalı nüshayı özlük dosyasına koyun.