Kısmi süreli (part-time) çalışma: haklar, SGK gün bildirimi ve puantaj takibi

Kısmi süreli iş sözleşmesi nedir?

İş Kanunu'nun 13. maddesine göre işçinin normal haftalık çalışma süresi, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmişse sözleşme kısmi süreli iş sözleşmesidir. Çalışma Süreleri Yönetmeliği bu ölçüyü netleştirir: işyerinde tam süreli emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışma kısmi süreli çalışmadır.

Emsali haftada 45 saat çalışan bir işyerinde üçte iki 30 saattir. Haftada 20-25 saat çalışan işçi kısmi süreli sayılır; haftada 40 saat çalışan işçi ise yalnızca sözleşmesine "part-time" yazıldı diye kısmi süreli olmaz.

Emsal işçi, işyerinde aynı veya benzer işte tam süreli çalışan işçidir. İşyerinde böyle biri yoksa, o işkolunda aynı veya benzer işi yapan tam süreli işçi esas alınır.

Kısmi süreli çalışanın hakları

• Ayrım yasağı: Ayrımı haklı kılan bir neden olmadıkça, salt sözleşmesi kısmi süreli olduğu için tam süreli emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz (m.13; eşit davranma ilkesi m.5).
• Orantılı ödeme: Ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatler (ikramiye, yemek ve yol yardımı gibi) çalıştığı süreyle orantılı ödenir.
• Geçiş talebi: Niteliklerine uygun açık yer bulunduğunda kısmi süreliden tam süreliye ya da tam süreliden kısmi süreliye geçiş istekleri işverence dikkate alınır; boş yerler zamanında duyurulur.
• Ebeveyn hakkı: Doğum izni bitiminden sonra çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi izleyen ay başına kadar ebeveynlerden biri kısmi süreli çalışma talep edebilir; bu talep işverence karşılanır. Talep ve tam süreye dönüş en az bir ay önce yazılı bildirilir.

Eşit davranma ilkesine aykırılık için İş Kanunu m.99/1-a'ya göre 2026'da bu durumdaki her işçi için 2.531 TL idari para cezası öngörülür.

Çağrı üzerine çalışma

İşçinin, işine ihtiyaç duyulduğunda çalışacağının yazılı sözleşmeyle kararlaştırıldığı ilişki çağrı üzerine çalışmaya dayalı kısmi süreli iş sözleşmesidir (m.14). Sezonluk yoğunlukta ya da belirli siparişlerde fabrikaların başvurduğu bir modeldir. Kuralları şunlardır:

Çağrı üzerine ve uzaktan çalışma hükümlerine aykırılık için 2026'da İş Kanunu m.99/1-c'ye göre her işçi için 2.531 TL idari para cezası uygulanır.

SGK'ya kaç gün bildirilir?

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 101. maddesine göre, iş sözleşmesi saat ücreti karşılığı yapılmışsa kısmi süreli çalışanın ay içinde çalıştığı toplam süre 7,5 saate bölünerek prim ödeme gün sayısı bulunur. 7,5 saatin altındaki kesirler 1 güne tamamlanır.

Çağrı üzerine çalışmada süre gün, hafta ya da ay olarak belirlenmişse bildirim bu süreler üzerinden; belirlenmemişse yukarıdaki saat hesabıyla bulunan gün üzerinden yapılır.

30 günden az bildirilen ayda eksik gün nedeni olarak kısmi istihdam gösterilir. Eksik gün belgesi olarak sigortalı ve işverenin imzasını taşıyan yazılı kısmi süreli iş sözleşmesi gerekir. Bu belge SGK'ya verilmez; işverence saklanır ve SGK isterse 15 gün içinde ibraz edilir. Süresinde ibraz edilmezse ya da usule uygun değilse Kurumca geçersiz sayılır. Ayrıntılar için puantaj kayıtlarının saklanması rehberine bakın.

Puantajda kısmi süreli çalışan nasıl takip edilir?

1. Her kısmi süreli çalışan için sözleşmedeki haftalık süre ve çalışma günleri personel kartına işlenir.
2. Giriş-çıkışlar saat bazında kaydedilir; mola düşülerek günlük çalışma süresi bulunur.
3. Ay sonunda toplam saat 7,5'e bölünür, kesir yukarı yuvarlanır ve SGK günü çıkar.
4. Sözleşme süresini aşan çalışma ayrıca izlenir: Fazla Çalışma Yönetmeliği'ne göre kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçilere fazla çalışma da fazla sürelerle çalışma da yaptırılamaz (m.8). Sözleşme saatinin sürekli aşılması, sözleşmenin gerçekte tam süreli olduğu tartışmasını da doğurabilir.
5. Çağrı üzerine çalışanlar için her çağrının tarihi ve en az 4 günlük süreye uyulduğu kaydedilir.

Kısmi süreli çalışanlar, engelli çalıştırma kontenjanının hesabında da çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreliye dönüştürülür (m.30). Kontenjanı engelli kontenjan hesaplama aracıyla kontrol edebilirsiniz.