İkramiye ve prim ödemesi: SGK'da hangi aya bildirilir, gelir vergisi nasıl kesilir, kıdeme etkisi

İkramiye SGK'da hangi aya bildirilir?

İkramiye, prim ve benzeri ödemeler SGK'ya ödendikleri ayın prime esas kazancına eklenerek bildirilir. Ücret ise hak edildiği aya yazılır. Kural 5510 sayılı Kanun'un 80. maddesinde yer alır. Maddeye göre prime esas kazanca "prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemeler" girer.

• Mesela Ekim'de ödenen bayram ikramiyesi Ekim ayının prime esas kazancına eklenir. Hangi döneme ait olduğunun önemi yoktur.
• Muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde hak edilen ücret ile prim, ikramiye ve benzeri ödemeler ayrı ayrı gösterilir (Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.102).
• 5510 m.80, prime tabi olmayan ödemeleri tek tek sayar. Ayni yardım, ölüm, doğum ve evlenme yardımı, kıdem ve ihbar tazminatı ve sınır içindeki yemek bedeli bunlardandır. İkramiye ve prim bu listede yer almaz, çünkü kanuna göre adı ne olursa olsun bütün ödemeler prime tabidir.

Prime esas kazanç tavanını aşan ikramiye ne olur?

İkramiyenin ödendiği ayda prime esas kazanç üst sınırı aşılırsa, prime tabi tutulamayan kısım izleyen aydan başlayarak en fazla iki ay boyunca tavanın altında kalan ayların kazancına eklenir (5510 m.80/1-d). İki ayın sonunda hâlâ kalan kısım olursa ona prim uygulanmaz. 2026'da aylık üst sınır, asgari ücretin 9 katı olan 297.270 TL'dir.

Devretme kuralı yalnızca ücret dışındaki ödemelere uygulanır. Ücretin tavanı aşan kısmı sonraki aya aktarılmaz.

İkramiyeden gelir vergisi ve damga vergisi nasıl kesilir?

Gelir Vergisi Kanunu'nun 61. maddesine göre ikramiye ücrettir. Ödendiği ay, o ayın ücretiyle birlikte kümülatif matraha eklenir ve vergilenir. Ayrı bir vergi oranı yoktur. Ama ikramiye kümülatif matrahı birden büyüttüğü için çoğu zaman üst dilime geçişi öne çeker. İkramiyede damga vergisi de binde 7,59'dur.

• Asgari ücret istisnası iki kez uygulanmaz. İstisna yüzünden alınmayan vergi, o ay asgari ücret üzerinden hesaplanan vergiyi aşamaz (GVK m.23/18). İkramiye ayında da istisna bir aylıktır.
• Dilim etkisi kalıcıdır. İkramiyeyle üst dilime geçen çalışanın sonraki aylardaki maaşı da o dilimden vergilenir.
• SGK işçi payı ve işsizlik payı, tavan içinde kalan kısım için ikramiyeden de kesilir.

Örnek: Ekim 2026'da 50.000 TL ikramiye

Aylık brüt ücreti 50.000 TL olan ve yılbaşından beri aynı işyerinde çalışan bir işçiye Ekim'de 50.000 TL brüt ikramiye ödendiğini düşünelim. Eylül sonundaki kümülatif matrahı 382.500 TL'dir.

50.000 TL brüt ikramiye çalışanın eline net 30.645,50 TL olarak geçer. İkramiyenin yaklaşık %39'u böylece prime ve vergiye gider. Ekim'deki 85.000 TL'lik matrahın 17.500 TL'si %20, 67.500 TL'si %27 diliminden vergilenir.

Toplu iş sözleşmesi ikramiyesi ve geriye dönük farklar nasıl bildirilir?

Toplu iş sözleşmesiyle (TİS) belirlenen ikramiye de ödendiği aya bildirilir. TİS geriye dönük imzalanmışsa ücret farkları geçmiş aylara ek belgeyle bildirilir. Bu belgeler belli süreler içinde verilirse yasal süresinde verilmiş sayılır. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.102/6'daki kurallar şöyledir.

• TİS yüzünden geriye dönük ödenmesine karar verilen ücret farkları için ek belgeler, TİS'in imzalandığı tarihten sonraki ayın 26'sına kadar verilirse süresinde sayılır.
• Yüksek Hakem Kurulu kararıyla doğan farklarda süre, kararın sendikaya ya da işverene tebliğ edildiği tarihten başlar.
• Sendika üyesi olmadığı için TİS dışında kalan çalışanlara geriye dönük ödenmesine karar verilen farklarda süre, kararın alındığı tarihten başlar.
• İş sözleşmesi sona ermiş ya da askıdayken TİS'e dayanarak ödenen ücret dışı ödemeler, mesela ikramiye, prime esas kazancın bildirildiği en son ayın kazancına eklenir. Primler kararın kesinleşmesini izleyen ayın sonuna kadar ödenirse gecikme cezası ve zammı alınmaz (5510 m.80/1-d).

İkramiye kıdem ve ihbar tazminatını artırır mı?

Düzenli ödenen ikramiye kıdem ve ihbar tazminatına esas ücreti artırır. 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesi ve İş Kanunu'nun 17. maddesi, tazminat hesabında ücretin yanında işçiye sağlanan para ve parayla ölçülebilen, sözleşmeden ve kanundan doğan menfaatlerin de dikkate alınmasını ister. Buna giydirilmiş ücret denir.

• Uygulamada sözleşmeyle, TİS'le ya da işyeri uygulamasıyla düzenli ödenen ikramiyenin son bir yıllık toplamı 12'ye bölünüp aylık ücrete eklenir.
• Bir kerelik, sürekliliği olmayan ödemeler genellikle giydirilmiş ücrete katılmaz. Bu yüzden ödemenin niteliğinin yazılı bir belgede açıkça görünmesi gerekir.
• Düzenli yemek ve yol yardımı da aynı şekilde eklenir.

Giydirilmiş ücret kıdem tazminatı tavanını aşarsa tavan uygulanır.

İkramiye ayında bordroda neyi kontrol etmelisiniz?

1. İkramiyeyi hangi ay ödeyeceğinize karar verin, çünkü SGK bildirimi o aya girer.
2. O ayın prime esas kazancı tavanı aşıyorsa devreden tutarı sonraki iki aya taşıyın.
3. Kümülatif matrahı güncelleyin ve çalışanın bir üst dilime geçip geçmediğine bakın.
4. İkramiyeyi ücret hesap pusulasında ayrı satırda gösterin ve beyannamede de ücretten ayrı bildirin.
5. Ödemenin düzenli mi yoksa bir kerelik mi olduğunu yazıya geçirin ki ileride kıdem hesabında tartışma çıkmasın.
6. Otomatik katılımdaki çalışanda %3'lük BES kesintisini ikramiye ayında da prime esas kazanç üzerinden yapın.