Askerlik ve iş sözleşmesi: askere giden işçinin kıdem tazminatı, manevra ve askerlik sonrası işe dönüş

Askere giden işçiye askerlik izni verilir mi?

Hayır, kanunda ücretli bir askerlik izni yok. Muvazzaf askerliğe giden işçinin iş sözleşmesi askerlik nedeniyle sona erer. İşçi en az bir yıl çalışmışsa bu durumda kıdem tazminatı hakkı doğar. Manevra ve yedek çağrısı gibi kısa süreli durumlarda ise İş Kanunu'nun 31. maddesi sözleşmeyi bir süre ayakta tutar, ama bu sürede ücret ödenmez.

Askeralma Kanunu'na göre muvazzaf askerlik erbaş ve erler için altı ay, yedek subay ve yedek astsubaylar için on iki ay sürer. Bedelli askerlikte yükümlü, bedeli ödeyip bir aylık temel askerlik eğitimini tamamlayınca askerliğini yapmış sayılır (7179 sayılı Kanun m.5 ve m.9).

Muvazzaf askerlik nedeniyle işten ayrılan işçi kıdem tazminatı alır mı?

Evet. 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesi, sözleşmenin muvazzaf askerlik nedeniyle sona ermesini kıdem tazminatı doğuran durumlar arasında sayar. Tek şart, işçinin aynı işverende en az bir tam yıl çalışmış olmasıdır. Tazminat her tam yıl için 30 günlük brüt ücret üzerinden, yıllık tavan sınırı gözetilerek hesaplanır.

• Ayrılışın askerlik nedeniyle olduğunu gösteren sevk belgesinin ya da askerlik şubesi yazısının bir örneğini özlük dosyasına koyun. Kıdem tazminatının gerekçesini bu belgeyle ispatlarsınız.
• İşten ayrılış bildirgesi "askerlik" anlamına gelen 12 koduyla, sözleşmenin bittiği tarihten itibaren 10 gün içinde verilir. Askerlik nedeniyle ayrılışta işsizlik ödeneği doğmaz.
• İşçinin kullanmadığı yıllık izinlerin ücreti de son ödemeye eklenir.
• Ayrılan işçiye İş Kanunu m.28'e göre çalışma belgesi verilir.

Manevra ve silah altına çağrıda iş sözleşmesi ne olur?

Muvazzaf askerlik dışında manevraya ya da başka bir sebeple silah altına alınan veya kanundan doğan bir çalışma ödevi yüzünden işinden ayrılan işçinin sözleşmesi hemen bitmez. Ayrıldığı günden başlayarak iki ay sonra işverence feshedilmiş sayılır (İş Kanunu m.31). Bu korumanın birkaç kuralı var.

• İşçinin bu haktan yararlanması için o işte en az bir yıl çalışmış olması gerekir.
• Bir yıldan fazla her çalışma yılı için iki aylık süreye iki gün eklenir, ama toplam süre 90 günü geçemez. Mesela 6 yıllık bir işçide süre 2 ay + 10 gündür.
• Bu bekleme süresinde işçiye ücret ödenmez, özel kanunlardaki farklı hükümler saklıdır. Askeralma Kanunu da silah altına alınan işçi yedekler için ilgili kanun hükümlerinin uygulanacağını söyler (7179 m.53).
• Bu süre içinde taraflardan biri başka bir sebeple fesih bildirse bile, kanundaki fesih süresi bekleme süresi bittikten sonra işlemeye başlar.
• Sözleşme belirli süreliyse ve bekleme süresi içinde süresi dolarak bitiyorsa m.31 uygulanmaz.

Askerdeki işçinin yerine kim çalışır?

Askerlik süresince işçinin yerine özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici işçi çalıştırabilirsiniz. İş Kanunu m.7, işçinin askerlikte olduğu ve iş sözleşmesinin askıda kaldığı diğer durumları geçici iş ilişkisi kurulabilecek hâller arasında sayar. İsterseniz belirli süreli bir sözleşmeyle ikame işçi de alabilirsiniz.

Askerlikten dönen işçiyi işe alma zorunluluğu var mı?

Evet. Askeri ya da kanuni bir ödev nedeniyle işinden ayrılan işçi, ödev bittikten sonra iki ay içinde işe dönmek isterse işveren onu o andaki şartlarla işe almak zorundadır (İş Kanunu m.31). Eski işinde ya da benzer bir işte boş yer varsa hemen, yoksa boşalan ilk işe başka adaylardan önce alınır. Bu hak muvazzaf askerlik için de geçerlidir.

Şartlar varken işveren işçiyi işe almazsa, ona üç aylık ücreti tutarında tazminat öder. O yüzden dönüş başvurusunu yazılı alın, tarihini kaydedin ve boş kadro yoksa ilk açılan uygun işi önce ona teklif ettiğinizi belgeleyin.

1. Dönüş başvurusunu yazılı ve tarihli alın, terhis belgesinin bir örneğini isteyin.
2. Eski işinde ya da benzer bir işte boş yer varsa işe başlatın ve işe giriş bildirgesini işe başlamadan önce verin.
3. Boş yer yoksa bunu yazıyla bildirin ve ilk boşalan uygun işi önce ona teklif edin.
4. Yeni sözleşmeyi o andaki şartlarla, yani güncel ücret, vardiya ve görev tanımıyla yapın.
5. Yeniden başlayan çalışan için işe başlama İSG eğitimini ve gerekiyorsa işe giriş sağlık muayenesini planlayın.