Gebe ve emziren çalışanın hakları: gece çalışması, günlük 7,5 saat, kontrol izni, emzirme odası ve kreş

Gebe çalışanın hakları bir bakışta

Gebelik bildirilince işveren ne yapmalı?

Gebelik ya da emzirme bildirildiğinde işveren, o çalışanın maruz kaldığı kimyasal, fiziksel ve biyolojik etkenleri ve çalışma süreçlerini yeniden değerlendirir ve yönetmeliğin Ek-I'indeki önlemleri alır (Yön. m.6). Yönetmelik gebe çalışanı, gebeliğini bir sağlık kuruluşundan aldığı belgeyle işverenine bildiren çalışan olarak tanımlar. Yani koruma, belge işverenin eline geçtiği gün başlar.

1. Bildirimi ve sağlık kuruluşu belgesini tarihiyle kayda alın. Sağlık bilgisini yalnız yetkili kişilerin görebileceği şekilde saklayın.
2. İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanıyla çalışanın görevini gözden geçirin. Kimyasal maruziyet, ağır kaldırma, uzun süre ayakta durma, gürültü, titreşim ve sıcak ortam başlıca bakılacak konulardır.
3. Değerlendirmenin sonucunu ve aldığınız önlemleri çalışana anlatın (Yön. m.6/4).
4. Vardiya planından gece postasını ve fazla mesaiyi çıkarın ve günlük süreyi 7,5 saate göre ayarlayın.
5. Doktor kontrolleri için ücretli iznin nasıl isteneceğini ve kaydedileceğini belirleyin.

Gebe çalışan riskli işten alınabilir mi, ücreti düşer mi?

Değerlendirmede risk çıkarsa işveren önce çalışma koşullarını ya da saatlerini geçici olarak değiştirir. Bu mümkün değilse çalışanı başka bir işe aktarır (Yön. m.7). Hekim raporuyla gerekli görülürse gebe çalışan sağlığına uygun daha hafif bir işe verilir ve bu durumda ücretinden indirim yapılmaz (İş K. m.74).

Başka bir işe aktarmak da mümkün değilse, çalışan isterse gerekli süre boyunca ücretsiz izinli sayılır. Bu süre yıllık ücretli izin hesabına katılmaz (Yön. m.7/3). Ücretsiz izne işveren tek başına karar veremez, çalışanın isteği gerekir.

Gebe çalışan gece vardiyasında çalışabilir mi?

Gebeliği sağlık raporuyla tespit edilen kadın çalışan, doğuma kadar gece çalışmaya zorlanamaz. Yeni doğum yapmış çalışanı doğumdan sonraki bir yıl boyunca gece çalıştırmak ise yasaktır. Bir yıl dolduktan sonra da sağlık raporunda sakıncalı görülen dönem boyunca gece çalıştırılmaz (Yön. m.8).

Mesela rotasyonlu 3 vardiyada ya da 2+2+2 düzeninde çalışan gebe veya yeni doğum yapmış bir çalışan varsa, ona gece postası olmayan bir düzen kurmanız ve bunu vardiya ilanına yansıtmanız gerekir.

Gebe ve emziren çalışan günde kaç saat çalışır?

Gebe ya da emziren çalışan günde 7,5 saatten fazla çalıştırılamaz (Yön. m.9). Gebe, yeni doğum yapmış ya da çocuk emziren işçiye fazla çalışma da yaptırılamaz (Fazla Çalışma Yön. m.8) ve çalışanın yazılı onayı bu yasağı kaldırmaz. Yönetmelik emziren çalışanı, süt izni kullanan ve bunu işverene bildiren çalışan olarak tanımlar. Süt izni de 1 yaşından küçük çocuk için kullanılır.

Süt izni günde toplam 1,5 saattir, çalışma süresinden sayılır ve hangi saatlerde kullanılacağını çalışan seçer (İş K. m.74). 7,5 saatlik sınırla birlikte düşünüldüğünde emziren çalışanın vardiya planındaki fiilî çalışması buna göre kısalır.

Hamilelikte doktor kontrolü için izin ücretli mi?

Evet, ücretli. Hamilelik boyunca periyodik kontroller için kadın işçiye ücretli izin verilir (İş K. m.74, Yön. m.11). Kanun bu izne saat ya da sayı sınırı koymuyor. Kontrol için ne kadar süre gerekiyorsa o süre ücretli izindir ve ücretten ya da yıllık izinden düşülemez. Randevu belgesini özlük dosyasına koyarsanız bu süre puantajda devamsızlık ya da geç kalma olarak işlenmez.

Doğum izninden dönüşte, emziren çalışanın çalışmasına engel bir durum olmadığı raporla belirlenir. Hekim raporunda sakıncalı görülen süre ve işlerde çalıştırılamaz (Yön. m.12).

Emzirme odası ve kreş ne zaman zorunlu?

• Sayıma yaşı ve medeni hâli ne olursa olsun bütün kadın çalışanlar girer. İşverenin aynı belediye ve mücavir alan içindeki bütün işyerlerindeki kadın çalışanlar birlikte sayılır.
• Çocuğunun annesi ölmüş ya da velayeti kendisine verilmiş erkek çalışanlar da sayıya eklenir ve oda ile yurttan yararlanır.
• İşverenler oda ve yurdu ortak kurabilir ya da kamu kurumlarınca yetkilendirilmiş yurtlarla anlaşma yaparak bu yükümlülüğü karşılayabilir.
• Bina, döşeme, araç, taşıt ve beslenme giderlerinin hepsi işverene aittir. Oda ve yurt ayda en az bir kez işveren ya da vekili tarafından denetlenir.
• Açılan oda ve yurt, açılıştan sonraki 30 gün içinde Millî Eğitim Bakanlığı'na ve bağlı olunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü'ne raporla bildirilir.

Uyulmazsa ceza ne kadar?

Yönetmeliğe aykırılıkta 50'den az çalışanı olan az tehlikeli işyerine temel tutar uygulanır. Çalışan sayısı ve tehlike sınıfı arttıkça tutar yükselir ve 50 ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli işyerinde üç katına çıkar.