İşyerinde gürültü sınırı: 80, 85 ve 87 dB(A), kulak koruyucu, gürültü ölçümü ve işitme testi

İşyerinde gürültü sınırı kaç desibel?

İşyerinde aşılamayacak gürültü sınırı, 8 saatlik günlük maruziyet için 87 dB(A), anlık tepe değer için 140 dB(C)'dir. Yönetmeliğin 5. maddesi bunun altında iki eylem değeri daha tanımlar. Bu değerler aşıldığında işverenin belirli önlemleri alması gerekir.

Günlük maruziyet düzeyi, anlık darbeli sesler dahil bütün gürültünün 8 saatlik iş gününe göre zaman ağırlıklı ortalamasıdır (TS 2607 ISO 1999). Yani 85 dB(A)'nın yalnızca bir saat görüldüğü bir hat ile bütün gün 85 dB(A)'da çalışılan bir hat aynı sayılmaz. Maruziyeti günden güne çok değişen işlerde haftalık maruziyet düzeyi kullanılabilir. Bu durumda da haftalık değer 87 dB(A)'yı aşamaz.

Hangi eşikte işveren ne yapmak zorunda?

İşverenin yükümlülükleri gürültü yükseldikçe kademe kademe artar. 80 dB(A)'da çalışanı bilgilendirir ve koruyucuyu hazır tutarsınız. 85 dB(A)'da koruyucu kullanımı zorunlu olur ve eylem planı gerekir. 87 dB(A)'da ise hemen müdahale edersiniz.

Kulak koruyucu tek başına yeterli mi?

Yeterli değil. Yönetmeliğe göre kulak koruyucu, gürültü kaynağında azaltılamadığında başvurulan son önlemdir. İşveren önce maruziyeti şu yollarla azaltmayı değerlendirir (m.8/2).

• Daha az gürültülü bir çalışma yöntemi ve daha az ses çıkaran iş ekipmanı seçmek.
• İşyerini ve çalışma yerlerini uygun tasarlamak, mesela gürültülü makineyi ayrı bir bölmeye almak.
• Havadan yayılan gürültüyü perdeleme, kapatma ve ses emici örtülerle azaltmak. Yapı yoluyla iletilen gürültüyü de yalıtım ve sönümlemeyle düşürmek.
• Makinelerin bakım programını uygulamak, çünkü aşınmış rulman ya da gevşek parça gürültüyü artırır.
• Maruziyet süresini sınırlamak ve çalışma sürelerini yeterli dinlenme aralarıyla düzenlemek.

Kulak koruyucu gerektiğinde KKD mevzuatına uygun olmalı ve riski ortadan kaldıracak ya da en aza indirecek şekilde seçilmelidir. Çalışana tam uymalı ve hijyen gerektiriyorsa kişiye özel verilmelidir (m.9/2). Çalışanların dinlenme alanlarındaki gürültü de bu alanların amacına uygun olmalıdır (m.8/4).

Gürültü ölçümü ne zaman ve nasıl yapılır?

Risk değerlendirmesinde gürültüye bakılır ve sonuçlar gerektirirse gürültü ölçümü yaptırılır (m.6/1). Yönetmelik ölçüm için sabit bir periyot koymuyor. Ancak ölçüm yönteminin ve cihazın aşağıdaki şartları karşılaması gerekiyor.

• Gürültünün niteliğine, maruziyet süresine ve ortam koşullarına uygun olmalı.
• Maruziyet düzeyinin ve tepe değerin eşikleri aşıp aşmadığına karar vermeye yetmeli.
• Çalışanın kişisel maruziyetini göstermeli. Hattın tek bir noktasında yapılan ölçüm, orada çalışan kişinin ne kadar gürültüye maruz kaldığını göstermeyebilir.
• Değerlendirme ve ölçüm sonuçları saklanmalı ve iş müfettişi istediğinde gösterilmeli (m.6/3).

Risk değerlendirmesinde darbeli gürültüye, ototoksik maddeler ve titreşimle etkileşime, uyarı sinyallerinin duyulup duyulmadığına ve mesai dışında da süren maruziyete de bakılır (m.7). Çalışma ortamı sınır değerlerinde mevzuatın değişmesi ya da ölçüm sonuçlarının bunu gerektirmesi, risk değerlendirmesini yenileme sebeplerindendir.

İşitme testi (odyometri) kimlere ve ne zaman yapılır?

85 dB(A) üzerindeki gürültüye maruz kalan çalışanlara işitme testi yaptırmak işveren için zorunludur. 80 dB(A) üzerinde ise risk değerlendirmesi ve ölçüm sonuçları sağlık riski gösteriyorsa test yaptırılabilir (m.13/1). Sağlık gözetimi bunun dışında işyeri hekiminin belirlediği düzenli aralıklarla sürer.

İşitme kaybının işteki gürültüden kaynaklandığı anlaşılırsa işyeri hekimi çalışanı bilgilendirir. İşveren de risk değerlendirmesini ve aldığı önlemleri gözden geçirir, gerekirse çalışanı gürültüye maruz kalmayacağı başka bir işe verir. Aynı gürültüye maruz kalan diğer çalışanların sağlık durumunu da gözden geçirtir (m.13/2). İşitme kaybı meslek hastalığı şüphesine dönüşürse bildirim süreci ayrı işler.

Gebe ve 18 yaş altı çalışanlar için gürültü kuralı

• Gebe çalışanın çalıştığı yerde gürültü 80 dB(A)'yı geçmemelidir. Gürültü düşürülemiyorsa çalışanın yeri değiştirilir. Sınırı aşan bir ortamda gebe çalışan kişisel koruyucu kullansa bile çalıştırılamaz (Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartları Yönetmeliği, EK-I).
• Gürültünün ya da titreşimin yüksek olduğu ortamlardaki işlerde 18 yaşını doldurmamış işçi çalıştırılamaz (Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Yönetmeliği m.5, 2013 değişikliği).

Gürültü Yönetmeliği'ne uymamanın 2026 cezası ne kadar?

Gürültü Yönetmeliği 6331 sayılı Kanun'un 30. maddesine dayanır. Yükümlülüklere uymayan işverene 26/1-n bendine göre uyulmayan her hüküm için, tespit tarihinden itibaren aylık ceza uygulanır. 2026'da temel tutar 22.194 TL'dir ve 50 ve üzeri çalışanı olan çok tehlikeli işyerinde 66.582 TL'ye çıkar. Riskleri belirlemek için gereken ölçümleri yapmamak ise 6331 m.10/4 kapsamında ayrıca cezalandırılır ve bunun 2026 temel tutarı 33.326 TL'dir.