İş ekipmanlarının periyodik kontrolü: EK-III süreleri, kimler yapabilir, rapor saklama ve 2026 cezası

Periyodik kontrol nedir, hangi ekipmanlar tabidir?

Periyodik kontrol, iş ekipmanlarının yönetmelikte yazan aralıklarda ve yöntemlerle yetkili kişilerce muayene edilip test edilmesidir. Yönetmeliğin 7. maddesine göre (RG 23.12.2025, sayı 33116 değişikliğiyle) EK-III'teki tablolarda yer alan ekipman ve ekipman grupları periyodik kontrole tabidir. EK-III'te altı tablo var. Bunlar basınçlı kap ve tesisatlar, kaldırma ve iletme ekipmanları, tesisatlar, tezgâhlar, endüstriyel raf ve kapılar ve iş makineleridir.

Periyodik kontrol günlük bakımın yerini tutmaz. EK-III'e göre operatör her çalışmaya başlamadan önce ekipmanı gözle muayene eder, fonksiyonlarını dener ve bu kontrolü kayda geçirir. Çatlak ya da aşırı aşınma görülen ekipman kullanımdan çekilir ve hemen periyodik kontrole sokulur. Bakım ve onarımlar da kaydedilir ve ekipman kullanıldığı sürece saklanır.

Hangi ekipman kaç yılda bir kontrol edilir? (EK-III)

Fabrikalardaki ekipmanların çoğunda, ilgili standartta süre yazmıyorsa en uzun süre 1 yıldır. Standart daha kısa bir süre öngörüyorsa o süre uygulanır. Tablodaki süre aşılamayacak bir üst sınırdır (EK-III 1.4).

Tabloda olmayan ama periyodik kontrol gerektiren bir ekipmanda önce ilgili standarda bakılır. Standart yoksa imalatçının öngördüğü aralık ve kriter uygulanır. O da yoksa işyeri koşullarına, kullanım sıklığına ve süresine göre yapılan risk değerlendirmesi esas alınır (EK-III 1.4). Ortam koşulları, ekipmanın yaşı ya da önceki kontrol sonuçları gerektiriyorsa test ve muayeneleri daha sık yaptırabilirsiniz (EK-III 1.10). Asansör Yönetmeliği kapsamındaki asansörler ise ayrı bir yönetmeliğe, Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği'ne göre kontrol edilir.

Basınçlı kaplarda ve kaldırma ekipmanlarında hangi testler yapılır?

• Basınçlı kaplarda en geç yılda bir, her periyodik kontrolde işletme basıncıyla hidrostatik test yapılır. İşletme basıncı belirlenmemişse azami basınç kullanılır. En geç üç yılda bir ya da önemli bir bakım-onarımdan sonra, üretim standardındaki test basıncıyla, standartta yoksa azami basıncın 1,5 katıyla hidrostatik test yapılır (EK-III 2.1.1).
• Kaldırma ekipmanlarında en geç yılda bir işletme kapasitesiyle yük testi yapılır. İşletme kapasitesi belirlenmemişse kaldırma kapasitesi kullanılır. En geç üç yılda bir ya da önemli bir bakım-onarımdan sonra kaldırma kapasitesine göre katsayılı yük testi yapılır. Genel kural olarak statik test katsayısı elle işletilen ekipmanda 1,5, diğerlerinde 1,25'tir. Dinamik test katsayısı ise 1,1'dir (EK-III 2.2.1).
• Etiketindeki kapasitenin altında kullanılan bir vinçte ya da basınçlı kapta işletme kapasitesi veya basıncı görünür şekilde işaretlenir. Ekipmanı bunun üstünde kullanacaksanız önce yeni değere göre test ettirmeniz gerekir.

Süresi dolmadan ne zaman kontrol gerekir?

• Güvenliği kurulumuna ve montajına bağlı olan ekipmanda kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce.
• Önemli bir bakım ve onarımdan sonra.
• Seyyar olmayan ekipmanın her yer değiştirmesinde.
• Çalışma şeklinin değişmesi, kaza, doğal olay ya da uzun süre kullanılmama gibi güvenliği bozabilecek durumlardan sonra (Yönetmelik m.7/2).

Periyodik kontrolü kimler yapabilir?

Periyodik kontrolü yalnızca EKİPNET'e kayıtlı, ilgili branştan mühendis, teknik öğretmen, tekniker ve yüksek teknikerler yapabilir. EKİPNET, İSG-KATİP içindeki periyodik kontrol modülüdür. Hangi branşın yetkili olduğu ekipmana göre değişir.

• Ekipmanın bakımını yapan kişi, aynı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz (m.14/A-2).
• İSG Hizmetleri Yönetmeliği kapsamında yetkilendirilmiş ortak sağlık ve güvenlik birimleri (OSGB) ve buralarda çalışanlar periyodik kontrol hizmeti veremez (m.14/A-3).
• Kule krenler, LPG tank ve tesisatları, yürüyen merdivenler ve asılı erişim donanımlarının kontrolünü ekipman muayene kuruluşlarında çalışan yetkili kişiler yapar. 2025 değişikliğiyle bu listeye buhar kazanları, sütunlu çalışma platformları, kablolu taşıma tesisatları ve hareket engelliler için kaldırma platformları da eklendi. Bunlar için akreditasyon şartı 1 Ocak 2027'den itibaren uygulanacak (Ek m.2, Geçici m.6).

Sözleşme ve rapor nasıl olmalı, ne kadar saklanır?

Kontrolden en geç 1 gün önce işverenle kontrolü yapacak kişi arasında İSG-KATİP'teki örneğe uygun bir sözleşme yapılır ve iki taraf da onaylar. Sözleşme olmadan düzenlenen rapor geçersizdir (m.7/6, m.14/A-8). Raporla ilgili diğer kurallar şunlardır.

• Raporda kontrolü yapan kişinin EKİPNET kayıt numarası bulunur. Yetkili kişinin imzası olmayan rapor geçersizdir (m.7/5, EK-III 1.7.9).
• Raporda işyeri ve ekipman bilgileri, kontrol yöntemi (standart ya da kriter), ölçüm aletleri, bulunan kusurlar ve bir sonraki periyodik kontrol tarihi yer alır (EK-III 1.7).
• Sonuçlar ıslak imzayla ya da güvenli elektronik imzayla kaydedilir ve yetkililer istediğinde gösterilmek üzere saklanır (m.7/2-c).
• Periyodik kontrol belgelerini ekipman kullanıldığı sürece saklamanız gerekir (EK-III 1.6). Bakım ve onarım kayıtları da ekipmanın ömrü boyunca saklanır (EK-III 1.3.4).
• Forklift gibi seyyar bir ekipman işletmenin dışında kullanılıyorsa son periyodik kontrol raporunun ekipmanla birlikte bulunması gerekir (m.7/3).

Rapor "uygun değil" çıkarsa ne yapılır?

Raporda güvenli kullanıma engel bir kusur yazıyorsa ekipman, kusur giderilene kadar kullanılmaz. İşveren, ekipmanın kullanılamayacağını gösteren ve herkesin görebileceği bir uyarı işareti koyar (EK-III 1.9). Eksikler giderilince ikinci kontrol yapılır ve "kullanılabilir" yazan ikinci rapor düzenlenir.

Bakanlığın ekipmana özel rapor ve kriter dokümanı yayımladığı ekipmanlarda kusurlar hafif ve ağır olarak ikiye ayrılır. Ağır kusurlu ekipman çalıştırılamaz. Hafif kusurun bir sonraki periyodik kontrole kadar giderilmesi gerekir, giderilmezse o tarihte ağır kusur sayılır (EK-III 1.9.1).

Periyodik kontrol yaptırmamanın 2026 cezası ne kadar?

Periyodik kontrol yaptırmamak, 6331 sayılı Kanun'un 30. maddesine dayanan yönetmeliğe aykırılıktır. Kanun'un 26/1-n bendine göre uyulmayan her hüküm için, tespit tarihinden itibaren her ay idari para cezası uygulanır. ÇSGB'nin 2026 tablosunda temel tutar 22.194 TL'dir. Tutar çalışan sayısına ve tehlike sınıfına göre artar ve 50 ve üzeri çalışanı olan çok tehlikeli işyerinde 66.582 TL'ye çıkar.

Asıl ağır sonuç kaza olduğunda ortaya çıkar. Kontrol edilmemiş bir ekipmanla yaşanan iş kazası İSG mevzuatına aykırılık sayılırsa SGK'nın yaptığı ödemeler işverene rücu edilebilir (5510 m.21).