Vardiya ve çalışma saati değişikliği: İş Kanunu 22. madde, yazılı bildirim ve 6 iş günü içinde işçi onayı

Vardiya ya da çalışma saati değişikliği için işçinin onayı gerekir mi?

Değişiklik esaslıysa gerekir. Çalışma koşulları iş sözleşmesinden, personel yönetmeliği gibi sözleşmenin eki sayılan belgelerden ya da işyeri uygulamasından doğar. İşveren bu koşullarda esaslı bir değişikliği ancak işçiye yazılı olarak bildirerek yapabilir. Bu şekle uyulmadan yapılan ya da işçinin altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmediği değişiklik işçiyi bağlamaz (İş K. m.22).

Esaslı olmayan düzenlemeler ise işverenin yönetim hakkının içindedir. İşveren işin görülmesi ve işyerindeki davranışlarla ilgili genel düzenlemeler yapabilir ve talimat verebilir. İşçi de bunlara dürüstlük kurallarının gerektirdiği ölçüde uyar (Türk Borçlar Kanunu m.399). Taraflar anlaşarak çalışma koşullarını her zaman değiştirebilir. Ama hiçbir değişiklik geçmişe etkili olarak yürürlüğe konamaz (m.22/2).

Hangi değişiklik esaslı sayılır?

Kanun "esaslı" kelimesini tanımlamıyor, bu yüzden değerlendirme her olayda ayrı yapılır. Ölçü, değişikliğin işçinin sözleşmede ya da uygulamada güvendiği düzeni önemli ölçüde etkileyip etkilemediğidir. Fabrikada sık görülen durumlarda genel eğilim şöyledir.

Esaslı değişiklik nasıl yapılır?

Esaslı değişiklik, her işçi için ayrı yürüyen yazılı bir teklif ve kabul sürecidir. Pratikte şu sırayı izleyebilirsiniz.

1. Yazılı bildirimi hazırlayın. Bildirimde mevcut düzeni, yeni düzeni (posta, saat, hafta tatili), başlama tarihini ve gerekçeyi yazın. İşçinin 6 iş günü içinde yazılı cevap verebileceğini de açıkça belirtin.
2. Bildirimi her işçiye ayrı ayrı tebliğ edin. İşçiye imza karşılığında ve tarih atarak verin. Altı iş günlük süre tebliğden itibaren işler. Tebliğ tarihi belli değilse sürenin ne zaman dolduğu da belli olmaz.
3. Yazılı kabulü alın. İşçinin kendi el yazısıyla ya da imzasıyla "kabul ediyorum" demesi gerekir. Bildirimi aldığına dair imza, değişikliği kabul ettiği anlamına gelmez. Bu yüzden iki beyanı ayrı yerlere aldırın.
4. Başlama tarihini kabulden sonraya koyun. Değişiklik geçmişe etkili olamaz. Kabulü beklemeden yeni düzeni başlatırsanız kabul etmeyen işçiyle uyuşmazlık çıkar.
5. Çizelgeyi güncelleyip ilan edin. Kabul edenlerin yeni postasını, saatlerini ve hafta tatilini postalar çizelgesine işleyin.
6. Belgeleri tarihli saklayın. İmzalı bildirimi, kabul beyanını ve ilan edilen çizelgenin o günkü halini özlük dosyasına koyun.

İşçi değişikliği kabul etmezse ne olur?

İşçi 6 iş günü içinde yazılı kabul vermezse değişiklik onu bağlamaz ve işçi eski düzende çalışmaya devam eder. Bu noktada işverenin iki yolu var. Ya o işçi için değişiklikten vazgeçer ya da sözleşmeyi feshedebilir. Fesih için değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını ya da başka bir geçerli fesih nedeni olduğunu yazılı açıklaması ve bildirim süresine uyması gerekir (m.22).

İş güvencesi, 30 veya daha fazla işçinin çalıştığı işyerinde en az 6 aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçiyi kapsar (m.18). Bu durumda feshin geçerli nedene dayandığını işveren ispat etmek zorundadır.

Değişiklik postalar çizelgesinde nasıl ilan edilir?

Onay almak ve ilan etmek iki ayrı yükümlülüktür ve biri diğerinin yerini tutmaz. Günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile dinlenme saatleri işçilere duyurulur (İş K. m.67). Postalı işyerinde işveren posta sayısını, postaların saatlerini, postalardaki işçilerin adlarını, ara dinlenmelerini ve hafta tatillerini işçilerin kolayca görebileceği şekilde ilan eder. Bunlardaki değişiklikleri de aynı şekilde ilan etmesi gerekir (Postalar Yönetmeliği m.3).

• Yeni çizelgeyi panoya asmanız, esaslı değişiklikte işçinin yazılı kabulünü almanız gereğini ortadan kaldırmaz.
• Kabul aldığınız değişikliği de postalı işyerinde yine çizelgeye işleyip ilan etmeniz gerekir.
• Değişikliği kabul etmeyen işçi çizelgede eski postasında görünmelidir. Çizelge gerçekte kimin hangi postada çalıştığını göstermelidir. Geçiş döneminde iki düzen birlikte yer alabilir.
• Yeni düzen yasal sınırlara uymalıdır. Gece postası 7,5 saati geçemez ve posta değişiminde en az 11 saat dinlenme verilir. Vardiya planını bu iki sınıra göre kurun.
• PDKS'te yeni vardiya tanımını başlama tarihiyle girin ki eski günler eski tanıma göre hesaplanmaya devam etsin. Aksi halde geçmiş aylarda olmayan geç kalmalar ve fazla mesailer ortaya çıkar.