Hangi vardiya düzenini seçmeliyim?
Vardiya düzenini tesisin haftada kaç saat çalıştığı belirler. Günde 16 saate kadar üretimde 2 vardiya 2 ekip, haftada 6 gün 24 saat üretimde 3 vardiya 3 ekip kurulur. Haftanın 7 günü kesintisiz üretim yapıyorsanız 3 vardiya 4 ekip gerekir. Üç ekiple 7/24 çalışırsanız her ekip 7 gün işe gelir. Bu da hem haftalık 45 saat sınırını hem de 7 günde 24 saatlik hafta tatilini ihlal eder.
Araçtaki 4 ekipli düzen 24 günlük bir döngüdür ve her ekip 6 gün aynı postada çalışıp 2 gün dinlenir. 2+2+2 rotasyonda ise ekip 2 gün sabah, 2 gün akşam, 2 gün gece çalışır, ardından 2 gün dinlenir ve döngü 8 günde tamamlanır.
Araç hangi kuralları kontrol ediyor?
- Haftalık çalışma 45 saati geçemez (İş K. m.63). Araç her ekibin her haftasını ayrı toplar ve ortalamayı da gösterir.
- Gece postası en çok 7,5 saat sürebilir (m.69, Postalar Yön. m.7). Çalışmanın yarısından çoğu 20.00–06.00 arasına düşen posta gece postası sayılır. Akşam postası gibi sınırda kalan postalarda araç molanın saatine dikkat çeker.
- Bir ekip en fazla bir iş haftası gece çalışır ve sonraki iş haftasında gündüz postasına geçer (m.69, Postalar Yön. m.8). İki haftalık nöbetleşme de uygulanabilir. Araç bir haftayı aşan gece dönemini dikkat, iki haftayı aşanı ihlal olarak işaretler.
- Posta değişiminde 11 saat dinlenme kuralı var. Postası değişen işçi kesintisiz en az 11 saat dinlenmeden yeni postaya başlayamaz (m.69, Postalar Yön. m.9).
- Her ekibe 7 günde bir, kesintisiz en az 24 saat hafta tatili verilmelidir (m.46, Postalar Yön. m.11). Araç bu 24 saati planın her haftası için kontrol eder.
Araç ayrıca günlük 11 saat sınırına, kanundaki en kısa mola süresine ve 24 saat çalışan tesiste en az üç posta kuralına da bakar.
12 saatlik 4 ekip neden fabrikada kurulamaz?
2 gündüz, 2 gece, 4 dinlenme düzeninde haftalık süre 45 saatin altında kalır, ama gece postası 12 saat sürer. İşçilerin gece çalışması ise 7,5 saati geçemez. Yazılı onayla bu sınırı aşma istisnası yalnız turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol arama işleri için var. Gece postasında fazla çalışma da yapılamaz (m.41). Üstelik durmaksızın işleyen işlerde 24 saatte en az üç posta çalıştırmanız gerekir. Bu düzeni araçta karşılaştırma için seçebilirsiniz, ihlaller kırmızıyla görünür. Fabrikada bunun yasal karşılığı 7,5 saatlik postalarla kurulan 3 vardiya 4 ekiptir.
Gece postası tabloda nasıl gösterilir?
Tabloda her iş günü 1. postanın başladığı saatte başlar. 08.00–16.00 / 16.00–24.00 / 00.00–08.00 düzeninde gece postası, o günü ertesi güne bağlayan gecedir ve tabloda bağlı olduğu günün sütununda görünür. Postalarınız 06.00–14.00 / 14.00–22.00 / 22.00–06.00 ise gece postası aynı gün 22.00’de başlar. Akşam postası 16.00–24.00 olduğunda çalışmanın yarısı gece dönemine düşer. Molayı 20.00’den önce verirseniz bu posta gece postası sayılabilir.
Planı nasıl ilan edip takip edersiniz?
Postalar Yönetmeliği m.3’e göre posta saatlerini, postalarda çalışanların ad ve soyadlarını, ara dinlenmelerini ve hafta tatillerini işyerinde ilan etmeniz gerekir. Tabloyu ekip isimleriyle yazdırıp asabilirsiniz. Plana gerçekte ne kadar uyulduğunu ise giriş-çıkış kayıtları gösterir. Tek bir çalışanın haftasını kontrol etmek için çalışma saati hesaplama aracını, hafta tatilinde çalıştırılan işçinin ücreti için de hafta tatili rehberini kullanabilirsiniz.
Kaynaklar: 4857 sayılı İş Kanunu m.41, 46, 63, 68, 69, Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Yönetmelik m.3, 4, 7, 8, 9, 11 ve Çalışma Süreleri Yönetmeliği m.4.