Yabancı işçi çalıştırmak için ne gerekir?
Yabancı işçi çalıştırmak için önce Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'ndan çalışma izni almanız gerekir. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu'nun 6. maddesine göre yabancıların çalışma izni olmadan çalışması da çalıştırılması da yasaktır. Kanunda ya da uluslararası anlaşmalarda izinsiz çalışabileceği belirtilen yabancılar bu kuralın dışında kalır.
Kanun'un 12. maddesine göre çalışma izni ikamet izninin yerine de geçer. Ama tersi doğru değildir. Yabancının ikamet izni olması ona çalışma hakkı vermez, sadece mülteci ve ikincil koruma statüsündekiler bunun dışındadır. İlk başvuruda izin en çok bir yıl için verilir (m.10). İzin, işverenin belli bir işyerinde ya da aynı işkolundaki işyerlerinde belli bir işte çalışma şartına bağlıdır. Yabancı başka bir işverenin yanında çalışacaksa yeni başvuru gerekir.
Çalışma izni başvurusu nasıl yapılır?
Başvuruyu yabancıyı çalıştıracak işveren yapar. Başvuru e-Devlet üzerinden Bakanlığın çalışma izni sistemine (e-İzin) elektronik olarak gönderilir. Hangi yolun izleneceği, yabancının Türkiye'de geçerli bir ikamet izni olup olmamasına bağlıdır.
| Başvuru türü | Kim için? | İlk adım |
|---|---|---|
| Yurt içinden başvuru | Türkiye'de en az 6 ay süreli geçerli ikamet izni olan yabancı (99 ile başlayan yabancı kimlik numarası) | İşveren doğrudan e-Devlet üzerinden başvurur |
| Yurt dışından başvuru | İkamet izni olmayan yabancı | Yabancı, bulunduğu ülkedeki T.C. büyükelçiliğine ya da konsolosluğuna çalışma vizesi için başvurup 16 haneli referans numarası alır, işveren de bu numarayla başvuruyu tamamlar |
- Bilgi ve belgeleri tam olan başvuru 30 gün içinde sonuçlandırılır (m.7/8).
- Eksik belge varsa değerlendirme ertelenir. Eksik, mücbir sebep dışında 30 gün içinde tamamlanmazsa başvuru reddedilir (m.7/7).
- Ret kararına tebliğden itibaren 30 gün içinde Bakanlığa itiraz edebilirsiniz. İtiraz da reddedilirse idari yargı yolu açıktır (m.21).
- Uzatma başvurusunu izin süresinin bitmesine 60 gün kala yapabilirsiniz ve her durumda süre dolmadan yapmanız gerekir. Aynı işverende ilk uzatmada en çok 2 yıl, sonrakilerde en çok 3 yıl izin verilebilir.
Başvuruda ödenecek harç ve değerli kâğıt bedeli her yıl güncellenir. Güncel tutarı Bakanlığın Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü sayfasından kontrol edin.
Bakanlık hangi şartlara bakar?
Bakanlık başvuruları ilan ettiği değerlendirme kriterlerine göre inceler. Genel kriterler istihdam, mali yeterlilik ve ücret düzeyidir. Bakanlık bu kriterleri sık güncellediği için başvurudan önce güncel listeye mutlaka bakın.
| Kriter | Genel kural (ÇSGB değerlendirme kriterleri) |
|---|---|
| İstihdam | Bilanço esasına tabi işyerinde istihdam edilecek her yabancı için en az 5 Türk vatandaşı çalışması esastır |
| Mali yeterlilik (önceki yıllarda kurulmuş işyeri) | Ödenmiş sermaye en az 500.000 TL ya da net satış en az 8.000.000 TL ya da ihracat en az 150.000 ABD doları |
| Mali yeterlilik (cari yılda kurulan işyeri) | Ödenmiş sermaye en az 500.000 TL |
| Ücret | Uzmanlık ya da ustalık gerektiren işlerde en az asgari ücretin 2 katı, mühendis ve mimarlarda 4, üst düzey yöneticilerde 5 katı, diğer işlerde asgari ücretten az olamaz |
İmalat işyerleri için özel düzenleme
Bakanlığın kriterlerinde imalat sektörü için ayrı bir bölüm var. Buna göre 31 Aralık 2027'ye kadar, şube bazında imalat işyerinde çalışan her beş Türk vatandaşına karşılık bir yabancı için istihdam kriteri aranmıyor. Ayrıca son üç yılda en az bir yıl Türkiye'de çalışma izni, ikamet izni ya da uluslararası koruma kapsamında yasal olarak bulunmuş yabancılarda, üç kişiye kadar istihdam ve mali yeterlilik kriteri uygulanmıyor. Bu kural 3 Ağustos 2026'dan itibaren geçerli. Düzenlemeler değişebileceği için başvuru günü güncel metni okuyun.
Geçici koruma altındaki (Suriyeli) işçiler nasıl çalıştırılır?
Geçici koruma sağlanan yabancı da çalışma izni alarak çalışabilir. Başvuruyu işveren, e-Devlet'teki ayrı modülden yapar. Bunun için geçici koruma kaydının üzerinden en az 6 ay geçmiş olması gerekir. Bakanlığın uygulama rehberine göre başvuruda iş sözleşmesi yüklenir ve yabancının çalışacağı adres olarak işyeri adresi girilir. İşyerindeki Türk vatandaşı sayısına bağlı bir istihdam kotası da uygulanır. Mevsimlik tarım ve hayvancılık işleri için ise ayrıca çalışma izni muafiyeti başvurusu yapılır.
Rehbere göre geçici koruma kapsamındaki yabancının prime esas kazancı, çalışma izni başvurusunda beyan edilen ücretten düşük olamaz.
İzin çıktıktan sonra SGK'ya ve Bakanlığa ne bildirilir?
- Yurt içi başvurularda yabancı, iznin başlangıcından itibaren 1 ay içinde çalışmaya başlamalıdır. Yurt dışından izin alan yabancı, iznin geçerlilik başlangıcından itibaren 6 ay içinde Türkiye'ye gelmezse izin iptal edilir (m.12).
- SGK işe giriş bildirgesini çalışma izninin başlangıç tarihinden itibaren 30 gün içinde verirseniz süresinde sayılır. Tebliğ tarihi farklıysa süre tebliğ tarihinden başlar. Yabancı işçi de Türk vatandaşı gibi sigortalıdır ve prim, vergi ve bordro kuralları aynıdır.
- İşveren, yabancının çalışmaya başladığını, çalışmanın sona erdiğini ve iznin iptalini gerektiren durumları 15 gün içinde Bakanlığa bildirir (m.22).
- Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi olan ülkelerden, oradaki işvereni tarafından gönderilen yabancılar sözleşmedeki süre boyunca Türkiye'deki sigortalılıktan muaf tutulabilir.
İş Kanunu'ndaki çalışma süresi, fazla mesai, yıllık izin ve iş sağlığı ve güvenliği hükümleri yabancı işçiye de aynen uygulanır.
Kaçak yabancı işçi çalıştırmanın cezası ne kadar (2026)?
| İhlal | 2026 tutarı (6735 m.23) |
|---|---|
| Çalışma izni olmayan yabancıyı çalıştıran işveren ya da işveren vekili | 102.503 TL, her yabancı için |
| Çalışma izni olmadan bir işverene bağlı çalışan yabancı | 40.977 TL |
| Çalışma izni olmadan bağımsız çalışan yabancı | 82.010 TL |
| Bildirim yükümlülüğünü süresinde yerine getirmeyen işveren | 6.805 TL, her yabancı için |
Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir. 2026 için bu oran %25,49. Aynı ihlal tekrarlanırsa cezalar bir kat artırılır. Örneğin izinsiz çalıştırılan beş yabancı için işverene kesilecek ceza 512.515 TL'dir ve tekrarında bu tutar iki katına çıkar.
Fabrikada yabancı işçi için nelere dikkat etmeli?
- İşe başlatmadan önce, işe giriş evraklarıyla birlikte çalışma izninin onaylandığını ve hangi işveren ve işyeri için verildiğini kontrol edin. İzin başka bir işverende, örneğin taşeron firmada geçerli değildir.
- İzin bitiş tarihini personel kartına ve özlük dosyasına yazın. Uzatma başvurusu süre dolmadan 60 gün önce açılır.
- Pasaportun ya da geçici koruma kimlik belgesinin geçerlilik süresini takip edin. Pasaportun uzatılmaması iznin iptal sebebidir.
- Çalışma bittiğinde SGK işten ayrılış bildirgesine ek olarak Bakanlığa da 15 gün içinde bildirim yapın.
- Yabancı işçiye iş sözleşmesini, iş güvenliği talimatlarını ve KVKK aydınlatma metnini anlayacağı dilde anlatın.
Mertsis yabancı çalışanın kaydında nasıl yardım eder?
- İşe giriş formunu, çalışma koşulları ve deneme süresi belgesini, fazla çalışma onayını, KVKK metinlerini ve özlük kontrol listesini hazır alırsınız.
- İşe Giriş / Çıkış Listesi her giriş için SGK bildiriminin son gününü gösterir.
- Çalışanın fotoğrafı ve özlük bilgisi aynı personel kartında durur.
- Kapıdaki kiosk tableti biz sağlıyoruz, böylece telefonu olmayan çalışan da giriş-çıkış yapabilir, telefonu olan da kendi telefonuyla okutur.
- Puantaj yabancı ve Türk çalışanlar için aynı kurallarla hesaplanır.
Sık sorulanlar
Yabancı işçi çalıştırmanın cezası 2026'da ne kadar?
Çalışma izni olmayan yabancıyı çalıştıran işverene her yabancı için 102.503 TL ceza kesilir. Ceza tekrarında bir kat artırılır. SGK'ya bildirim yapılmadıysa 5510 sayılı Kanun'a göre ayrıca ceza ve prim borcu doğar.
Yabancı işçi için çalışma izni başvurusunu kim yapar?
Başvuruyu yabancıyı çalıştıracak işveren e-Devlet üzerinden yapar. Yabancının Türkiye'de en az 6 ay süreli ikamet izni yoksa önce kendi ülkesindeki T.C. temsilciliğine çalışma vizesi için başvurup referans numarası alması gerekir.
Çalışma izni başvurusu ne kadar sürede sonuçlanır?
Bilgi ve belgeleri tam olan başvuru 30 gün içinde sonuçlanır (6735 sayılı Kanun). Eksik belge varsa süre işlemez ve eksikler 30 gün içinde tamamlanmazsa başvuru reddedilir.
Geçici koruma altındaki Suriyeli işçi çalıştırılabilir mi?
Evet, çalışma izni alınarak çalıştırılabilir. Geçici koruma kaydının üzerinden en az 6 ay geçmişse işveren başvuruyu e-Devlet'teki geçici koruma modülünden yapar. Mevsimlik tarım ve hayvancılık işleri için ise çalışma izni muafiyeti başvurusu yapılır.
Kaynaklar
- 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu
- ÇSGB Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü: Başvuru türleri
- ÇSGB: Çalışma izni başvurusu değerlendirme kriterleri
- ÇSGB: İdari para cezaları (2026)
- ÇSGB: Yabancı çalışanların sosyal güvenliği ve idari para cezaları
- ÇSGB: Geçici koruma sağlanan yabancıların çalışma izni ve muafiyetlerine dair uygulama rehberi
- 5510 sayılı Kanun (m.102 idari para cezaları)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Kendi durumunuz için bir avukata ya da mali müşavirinize danışın.