Maaş haczi nasıl uygulanır? İşverenin yükümlülükleri, 1/4 sınırı, haciz sırası ve kesinti örneği

Maaş haczi nedir, işverene nasıl gelir?

Maaş haczinde, icra takibindeki bir borç için borçlu çalışanın ücretinin bir kısmını her ay keser ve icra dairesine gönderirsiniz. İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 83. maddesine göre maaşlar ve her türlü ücret, borçlu ile ailesinin geçimi için gereken miktar düşüldükten sonra haczedilebilir. İcra dairesi bunu size haciz müzekkeresi ya da haciz ihbarnamesi denen bir yazıyla bildirir.

Yazı kâğıt olarak gelebilir. İİK m.89'a göre Ulusal Yargı Ağı (UYAP) ve ona bağlı bilişim sistemleri üzerinden elektronik olarak da gönderilebilir ve bu yolla yapılan bildirim tebliğ yerine geçer. Tüzel kişilikli bir işverende yazı şubeye ya da merkeze gelebilir. Merkeze gelen yazı bütün şubeleri kapsar ve cevabı da buna göre verirsiniz.

Maaşın ne kadarı kesilir?

İşçi ücretlerinde haciz aylık ücretin dörtte birini geçemez. İİK m.83 ise haczedilecek miktarın dörtte birden az olamayacağını söyler. İki hüküm birlikte okununca işçinin maaşından her ay ücretin dörtte biri kesilir.

• İş Kanunu m.35'e göre işçilerin aylık ücretinin dörtte birinden fazlası haczedilemez ve başkasına devredilemez. İşçinin bakmakla yükümlü olduğu aile üyeleri için hâkimin belirleyeceği miktar bu paraya dahil değildir.
• Aynı madde nafaka alacaklılarının haklarını saklı tutar. Nafaka için kesilecek tutarı icra dairesinin yazısı belirler ve bu tutar 1/4 sınırına bağlı değildir.
• İİK m.83/a'ya göre maaşın kanuni sınırın üzerinde haczedilebileceğine dair önceden yapılmış anlaşmalar geçersizdir.
• Kanun maaştan ve her türlü ücretten söz eder. Fazla mesai, ikramiye ya da prim gibi ödemelerde kesintinin hangi tutardan yapılacağı konusunda tereddüt ederseniz icra dairesine yazılı olarak sorun.

Birden fazla haciz gelirse hangisi önce kesilir?

Aynı çalışana birden fazla maaş haczi gelirse hacizler geliş sırasına konur. İİK m.83'e göre sırada önde olan haczin kesintisi bitmeden bir sonraki için kesinti yapılmaz. İkinci alacaklı, birincinin borcu tamamen kapanana kadar bekler. İki hacze aynı anda ayrı ayrı dörtte bir kesilmez.

1. Her yazıyı geldiği gün ve saatle kaydedin, çünkü sıra bu kayda göre belirlenir.
2. Cevabınızda daha önce gelmiş ve kesintisi süren hacizleri dosya numaralarıyla bildirin.
3. Önceki haciz bittiğinde, yani borcun kapandığını ya da haczin kaldırıldığını bildiren yazı geldiğinde, sıradaki dosya için kesintiye başlayın.
4. Nafaka yazısı geldiğinde kesilecek tutarı ve diğer hacizlerle ilişkisini yazıdaki talimata göre uygulayın. Talimat açık değilse icra dairesine sorun.

İşveren yazıya ne zaman ve nasıl cevap verir?

Maaş haczi yazısını aldıktan sonra en geç bir hafta içinde haczi uyguladığınızı ve çalışanın maaşını icra dairesine bildirmeniz gerekir. Borç bitene kadar da her ay kesinti yapıp parayı hemen göndermeniz gerekir (İİK m.355). Haciz ihbarnamesinde ise borcunuz olmadığı ya da çalışanın işyerinizde çalışmadığı gibi bir itirazınız varsa, bunu 7 gün içinde yazılı ya da sözlü olarak bildirirsiniz (İİK m.89).

Kesinti nasıl hesaplanır? Adım adım örnek

Her ay ödenen net ücretin dörtte birini kesersiniz. Kesinti borç bitince ya da haciz kaldırılınca durur. Bir örnekle bakalım. Çalışanın aylık net ücreti 40.000 TL'dir. Ekim'de A icra dosyasından 64.000 TL'lik bir haciz yazısı, Kasım'da da B dosyasından 30.000 TL'lik ikinci bir yazı geliyor.

Nisan'da A dosyasının kalan 4.000 TL'si kesildikten sonra, o ayın dörtte birlik payından artan 6.000 TL'nin hemen B dosyasına aktarılıp aktarılmayacağına icra dairesinin yazısına bakarak karar verin. Aktarılırsa B dosyası Temmuz'da 4.000 TL ile kapanır. Fazla mesai ya da ikramiye ödenen ayda net ücret yükselir ve kesinti de buna göre artar. Dosyadaki borç faiz ve masraflarla değişebileceği için, kapanışı her zaman icra dairesinin bildirdiği kalan borçla teyit edin.

Kesinti yapmayan işverenin sorumluluğu nedir?

Kesmeniz gerektiği hâlde kesmediğiniz ya da kesip göndermediğiniz parayı icra dairesi, ayrıca mahkeme kararına gerek olmadan sizden tahsil eder (İİK m.356). Ödediğiniz bu tutar için çalışana rücu edebilirsiniz, ama tahsil önce sizden yapılır.

• İcra dairesine çalışanın maaşını eksik göstermek ya da çalıştığı hâlde 'çalışmıyor' demek, alacaklı şikâyet ederse 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezasına yol açar (İİK m.338).
• Haczedilen kısmı icra dairesi dışında birine, mesela elden ya da başka bir hesaba ödemek geçersizdir. Bu durumda aynı tutarı icra dairesine de ödersiniz.
• Geçerli bir sebep olmadan icra dairesinin tebliğ ve emirlerini yerine getirmeyenler hakkında Cumhuriyet savcılığı doğrudan takip yapar (İİK m.357).

Bordroda ve kayıtlarda nelere dikkat edilir?

1. Haciz kesintisini ücret hesap pusulasında dosya numarasıyla birlikte ayrı bir kesinti satırı olarak gösterin.
2. Gönderdiğiniz her tutarın dekontunu dosya numarasıyla saklayın. Çalışan kalan borcunu sorarsa onu icra dairesine yönlendirin.
3. Maaşın ödeme gününü kaydırmayın. Haciz, ücreti zamanında ödeme yükümlülüğünüzü değiştirmez.
4. Çalışan ayrılırken son maaşı ve diğer alacakları ödemeden önce çıkışı icra dairesine bildirin ve hangi kalemlerin hacze konu olduğunu yazıyla teyit edin.
5. Haciz bilgisi kişisel veridir. Bu bilgiyi yalnızca bordroyu hazırlayan ve onaylayan kişiler görmeli, çalışma arkadaşlarıyla paylaşılmamalıdır.

Haciz kesintisi, işverenin kendi alacağı için yaptığı kesintiden farklıdır. Geç kalma ya da devamsızlık yüzünden ücretten yapılan kesinti başka kurallara bağlıdır.