Kaç tür PDKS var?
PDKS'ler, giriş-çıkış anında çalışanın kimliğini nasıl doğruladıklarına göre altı gruba ayrılır. Bunlar kâğıt çizelge, kartlı (RFID/NFC), PIN ya da şifreli, QR kodlu, mobil ve biyometrik (parmak izi, yüz, avuç içi) sistemlerdir. Puantaj, vardiya ve rapor tarafı yöntemden bağımsız çalışır. Yöntemler arasındaki fark, kaydın kime ait olduğundan ne kadar emin olabildiğinizde ve hukuki riskte ortaya çıkar.
PDKS türleri karşılaştırma tablosu
| Tür | Kimliği neyle doğrular? | Başkası yerine okutma riski | Gereken donanım | KVKK durumu (2026) |
|---|---|---|---|---|
| Kâğıt çizelge | İmza | Yüksek, saatler sonradan yazılabilir | Yok | Biyometrik veri yok, aydınlatma gerekir |
| Kartlı (RFID/NFC) | Kartın kendisi | Yüksek, kart elden ele geçer | Kart okuyucu + kartlar | Biyometrik veri yok, aydınlatma gerekir |
| PIN / şifre | Bilinen bir numara | Yüksek, şifre paylaşılabilir | Tuş takımlı cihaz | Biyometrik veri yok, aydınlatma gerekir |
| Sabit QR | Değişmeyen kod | Yüksek, fotoğrafı gönderilebilir | Çıktı ya da etiket | Biyometrik veri yok, aydınlatma gerekir |
| Dinamik QR | Saniyeler içinde değişen kod + kişisel hesap | Düşük, konumla birlikte daha da düşük | Tablet ya da terminal ekranı, telefon | Biyometrik veri yok, konum alınıyorsa ölçülü olmalı |
| Mobil (telefondan) | Kişisel hesap + konum | Düşük-orta, yalnız konuma dayanırsa sahte konum riski var | Çalışanın telefonu | Konum verisi işlenir, mesaiyle sınırlı olmalı |
| Biyometrik | Parmak izi, yüz, avuç içi | Düşük | Biyometrik okuyucu | Mesai takibi için hukuka aykırı (2026/921) |
Kâğıt çizelge
Kâğıt çizelgede çalışan giriş ve çıkış saatini yazıp imzalar. Bu en eski yöntemdir ve maliyeti yoktur. Ama saatler sonradan yazılabilir, ay sonunda da her şeyi Excel'e elle aktarmanız gerekir. Hataların çoğu bu aktarımda olur. Küçük ve tek vardiyalı bir işyerinde iş görür, vardiya ve fazla mesai arttıkça sürdürmek zorlaşır.
Kartlı PDKS (RFID/NFC)
Kartlı PDKS'de çalışan temassız kartını kapıdaki okuyucuya okutur. Kartlı sistem hızlıdır ve turnikeyle birlikte kullanılabilir. Bilinen zayıflığı, kişiyi değil kartı tanımasıdır. Geç kalan ya da hiç gelmeyen çalışanın kartını arkadaşı okutabilir. Yargıtay bu davranışı haklı fesih sebebi sayıyor, ama önce hileyi fark etmeniz ve ispatlamanız gerekiyor.
PIN ya da şifreli giriş
PIN'li sistemde çalışan cihaza kendine ait bir numara girer. Kart kaybolma derdi ortadan kalkar, ama numara da kart kadar kolay paylaşılır. Bu yüzden PIN çoğunlukla kartın yanında ikinci bir adım olarak kullanılır.
QR kodlu PDKS
QR kodlu PDKS'de çalışan bir QR kodu okutur ve giriş-çıkış böyle kaydedilir. Kapıya asılan ya da karta basılan sabit QR, kart kadar hileye açıktır, çünkü fotoğrafı çekilip başkasına gönderilebilir. Dinamik QR ise birkaç saniyede bir değişir ve görüntüsü başkasının eline geçtiğinde artık geçersizdir.
Mobil PDKS (telefondan giriş-çıkış)
Mobil PDKS'de çalışan kendi telefonundaki uygulamayla giriş-çıkış yapar. Kayıt genellikle konumla ya da kapıdaki QR kodla doğrulanır. Her şube için kart okuyucu yerine ayrı bir konum sınırı çizildiği için çok şubeli ve saha ekibi olan işyerlerinde pratiktir. Yalnız konuma dayanan uygulamalar sahte konum uygulamalarına karşı zayıf kalır. Konum verisini de KVKK gereği mesaiyle sınırlı tutmanız gerekir.
Parmak izi ve yüz tanımalı PDKS
Biyometrik PDKS çalışanı parmak izi, yüz ya da avuç içi gibi fiziksel özelliklerinden tanır. Teknik olarak paslaşmayı en iyi önleyen yöntem budur. Ama 2026 itibarıyla mesai takibi için kullanmanız hukuken mümkün değil.
Kurul ilke kararında biyometrinin yerine kullanılabilecek yöntemlere de örnek veriyor. Bunlar şifreli kart ya da PIN tabanlı sistemler, imzalı kâğıt devam çizelgeleri, RFID/NFC kimlik kartları ve denetçi gözetiminde elle giriştir. Hepsinin ortak zayıflığı paylaşılabilir olmalarıdır. O yüzden biyometriden çıkarken kişiye bağlı ve kopyalanamayan bir doğrulama seçmeniz önemli.
Fabrikanız için hangi PDKS türü uygun?
Çoğu fabrika için en dengeli seçenek, biyometrik olmayan ve kopyalanamayan bir doğrulamayı (dinamik QR) birden fazla okutma noktasıyla birlikte kullanmaktır. Mesela kapıda bir kiosk tablet olur, telefonu olan çalışan da kendi telefonundan okutur. Durumunuza göre tercih şöyle değişir:
| Durumunuz | Öne çıkan seçenek | Neden? |
|---|---|---|
| Tek kapı, vardiyalı üretim, kart paslaşması şüphesi var | Dinamik QR, kapıda kiosk + telefon | Kod kopyalanamaz, telefonu olmayan kiosktan okutur. |
| Turnikeli giriş zaten var | Geçiş için kart + mesai için kişiye bağlı ayrı doğrulama | Turnike geçişi kontrol eder. Mesai kaydının kişiye bağlı olmasını ayrıca sağlamanız gerekir. |
| Birden çok şube, depo ya da saha ekibi | Mobil PDKS, konum + QR | Her nokta için okuyucu yerine ayrı konum sınırı çizilir. |
| Bugün parmak izi kullanılıyor | Biyometrik olmayan bir sisteme geçiş | 2026/921 ilke kararı bunu gerektirir, toplanan verileri de imha etmeniz gerekir. |
| Çok küçük ekip, tek vardiya, fazla mesai nadir | Düzenli Excel ya da basit bir sistem | Kayıtları düzenli ve imzalı tutmanız yeterli olabilir. |
Kayıt alındıktan sonra ne olduğu neden önemli?
Doğrulama yöntemi kaydın kime ait olduğunu belirler. Ay sonundaki iş yükünü ise kayıttan sonra olanlar belirler. Hangi türü seçerseniz seçin satıcıya şu üç soruyu sorun. Kayıtlar vardiya, mola ve izinle birlikte puantaja işleniyor mu? Eksik okutmayı gerekçe yazarak düzeltebiliyor musunuz ve düzeltmeyi kimin yaptığı belli oluyor mu? Puantaj muhasebe programınıza dosya olarak çıkıyor mu?
Fazla Çalışma Yönetmeliği'nin 10. maddesi, işverenden fazla çalışma saatlerini gösteren bir belge düzenlemesini ve imzalı nüshasını özlük dosyasında saklamasını istiyor. Bu belgenin sağlam olması da güvenilir kayda bağlıdır. Satıcıya soracağınız soruların tam listesini PDKS programı seçerken sorulacak 12 soru yazısında topladık.
Mertsis Digital'de dinamik QR ile PDKS
- QR kod saniyede bir değiştiği için fotoğrafı çekilip başkasının yerine okutulamaz ve sistem parmak izi ya da yüz verisi almaz.
- Kiosk tableti biz sağlıyoruz, çalışanlar kendi telefonlarıyla da okutabilir, isterseniz duvar tipi QR terminal de sağlıyoruz.
- Çalışan telefondan okuttuğunda sistem fabrika konumunu kontrol eder, kapıdan geçmeyen ofis kadrosunu da "kart basmaz" diye işaretleyebilirsiniz.
- Hangi yöntemle okutulursa okutulsun puantaj vardiya, mola, izin ve tatile göre hesaplanır. Eksik okutmalar gerekçe isteyen bir listede toplanır.
Personel devam kontrol sistemimizi inceleyin →Puantaj programı →
Sık sorulanlar
PDKS çeşitleri nelerdir?
PDKS'ler kimliği doğrulama yöntemine göre kâğıt çizelge, kartlı (RFID/NFC), PIN ya da şifreli, QR kodlu, mobil ve biyometrik (parmak izi, yüz tanıma) olarak ayrılır. Puantaj ve rapor tarafı yöntemden bağımsızdır. Aradaki fark güvenilirlikte ve hukuki risktedir.
Hangi PDKS türü kart paslaşmasını önler?
Kart, PIN ve sabit QR paylaşılabildiği için paslaşmayı önlemez. Birkaç saniyede bir değişen dinamik QR, kişisel hesap ve konum kontrolüyle birlikte kullanılınca başkasının yerine okutmayı büyük ölçüde engeller. Biyometri ise mesai takibi için KVKK'ya aykırıdır.
Parmak izli PDKS 2026'da kullanılabilir mi?
Mesai takibi için kullanılamaz. KVKK Kurulu'nun 29.04.2026 tarihli ve 2026/921 sayılı ilke kararına göre mesai takibi için biyometrik veri işlemek, çalışandan açık rıza alınsa bile hukuka aykırıdır.
KVKK Kurulu biyometri yerine hangi yöntemleri öneriyor?
Kurul 2026/921 sayılı ilke kararında şifreli kart ya da PIN tabanlı sistemleri, imzalı kâğıt devam çizelgelerini, RFID/NFC kimlik kartlarını ve denetçi gözetiminde elle girişi örnek gösteriyor. Bu yöntemler paylaşılabildiği için onları kişiye bağlı bir doğrulamayla desteklemeniz faydalı olur.
Kaynaklar
- KVKK: 2026/921 sayılı ilke kararına ilişkin kamuoyu duyurusu
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu
- İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği (m.10)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Kendi durumunuz için bir avukata ya da mali müşavirinize danışın.