QR kodlu PDKS nedir?
QR kodlu PDKS'de giriş-çıkış kaydı bir QR kodun okutulmasıyla oluşur. Okutma anında sistem üç bilgiyi birleştirir. Kimin okuttuğunu çalışanın hesabından ya da kişisel kodundan, ne zaman okuttuğunu sunucu saatinden, nerede okuttuğunu da kapıdan, terminalden ya da telefonun konumundan anlar. Bu kayıtlar vardiya, mola ve izin bilgileriyle birleşince puantaj ortaya çıkar.
QR ile giriş-çıkış hangi düzenlerle kurulur?
Pratikte iki düzen yaygındır. İkisinde de kartlı sistemlerdeki özel okuyucunun yerini bir tablet ya da çalışanın telefonu alır.
| Model | Nasıl çalışır? | Nereye uygun? |
|---|---|---|
| Kapıda ekran, çalışanın telefonu okur | Kapıdaki tablet ya da terminal ekranında QR kod görünür, çalışan bunu kendi telefonundaki uygulamayla okutur. | Çalışanların akıllı telefonu olan ve kapıya ekran koymanın kolay olduğu işyerleri. |
| Çalışanın kodu, kapıdaki cihaz okur | Kişiye özel QR kod çalışanın telefonunda ya da basılı kartında durur, kapıdaki tablet veya okuyucu bu kodu okur. | Telefonu olmayan çalışanların ya da telefonun üretim alanına alınmadığı işyerleri. |
İki düzende de asıl soru aynıdır: okutulan kod kopyalanabilir mi? Bunun cevabı da kodun sabit mi dinamik mi olduğuna bağlıdır.
Sabit QR ile dinamik QR arasındaki fark nedir?
Sabit QR hiç değişmeyen bir koddur. Dinamik QR ise birkaç saniyede bir yenilenir ve yalnız kısa bir süre geçerli kalır. Sabit kodun fotoğrafını bir kez çeken kişi onu süresiz kullanabilir. Dinamik kodun fotoğrafı ise birkaç saniye sonra geçersiz olur.
| Ölçüt | Sabit QR | Dinamik (sürekli değişen) QR |
|---|---|---|
| Kodun ömrü | Süresiz, aynı kod her gün geçerli | Birkaç saniye, süre dolunca geçersiz |
| Fotoğraf ya da ekran görüntüsü | Çekilip WhatsApp'tan gönderilebilir, evden okutulabilir | Görüntü ulaştığında kod çoktan değişmiştir |
| Basılı kart üzerinde kullanım | Mümkün, ama kart elden ele geçebilir | Basılamaz, ekranda üretilmesi gerekir |
| Kart paslaşması riski | Yüksek, kartlı sistemle aynı | Düşük, konum ve kişisel hesapla birlikte daha da düşük |
| Altyapı | Bir çıktı ya da yapışkan etiket yeter | Sürekli çalışan bir ekran (tablet, terminal) gerekir |
Dinamik QR kod nasıl çalışır?
Dinamik QR, zamana bağlı tek kullanımlık kod mantığıyla çalışır. Ekrandaki cihaz ile sunucu ortak bir gizli anahtarı ve o anki saati kullanarak aynı kodu üretir. Okutulan kod sunucunun o an beklediği kodla eşleşmezse kayıt reddedilir. Bu yöntemin standart tarifi olan TOTP (RFC 6238) varsayılan adım süresi olarak 30 saniye önerir. PDKS'lerde ise kod çoğu zaman bundan çok daha sık yenilenir.
Kısa ömürlü kod ekran görüntüsünü işe yaramaz hâle getirir, ama tek başına her açığı kapatmaz. Mesela kapının önündeki biri canlı görüntüyü görüntülü aramayla uzaktaki arkadaşına aktarabilir. Bunu önlemek için iki ek kontrol gerekir.
- Okutmayı çalışan kendi şifreli hesabıyla yapar, bu hesap da kart gibi elden ele geçmez.
- Telefondan yapılan okutmada sistem telefonun fabrika sınırları içinde olup olmadığına bakar ve uzaktan okutmayı reddeder.
QR kodlu PDKS'nin avantajları ve dezavantajları
| Avantaj | Dezavantaj |
|---|---|
| Biyometrik veri gerekmez, böylece KVKK açısından en sorunlu kalem dışarıda kalır. | Sabit QR kullanılırsa kartlı sistem kadar hileye açıktır. |
| Kart okuyucunun yerini tablet ya da çalışanın telefonu alır. | Telefondan okutmada çalışanın uygulamayı kurması ve telefonunun çalışır olması gerekir. |
| Kart basma, kart kaybı ve yeni kart çıkarma derdi yoktur. | Dinamik QR için kapıda sürekli açık bir ekran gerekir. |
| Yeni kapı ya da şube eklemek için bir ekran daha koymak yeterlidir. | Vardiya değişiminde tek ekran varsa kuyruk oluşabilir. |
KVKK açısından QR kodlu PDKS
QR kodlu PDKS biyometrik veri işlemediği için KVKK Kurulu'nun 29.04.2026 tarihli ve 2026/921 sayılı ilke kararının kapsamına girmez. O karara göre mesai takibi için parmak izi ya da yüz verisi işlemek, açık rıza alınsa bile hukuka aykırıdır.
Ama bu, QR'ın KVKK dışında kaldığı anlamına gelmez. Giriş-çıkış saati ve telefondan okutmadaki konum kişisel veridir. KVKK'nın 4. maddesine göre veriyi belirli, açık ve meşru bir amaçla, bu amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü işlemeniz gerekir. 10. maddeye göre de çalışanı verinin hangi amaçla ve hangi yöntemle toplandığı konusunda önceden bilgilendirmelisiniz. Bunun için şunları yapın:
- Sistemi devreye almadan önce aydınlatma metnini imzalatın. Telefondan okutmada konum alıyorsanız bunu metne açıkça yazın.
- Konumu yalnız okutma anında ya da yalnız mesai süresince alın, mesai dışında almayın.
- Giriş-çıkış kayıtlarını kimlerin görebileceğini görev tanımına göre sınırlayın.
Kurulumdan önce neleri kontrol etmelisiniz?
- Kod gerçekten değişiyor mu? Satıcıya kodun ne sıklıkla yenilendiğini ve eski bir kodun fotoğrafı okutulursa ne olacağını sorun. Demoda bunu kendiniz deneyin.
- Kapı başına kaç ekran gerekiyor? Vardiya değişiminde kapıdan aynı anda kaç kişi geçtiğine bakarak karar verin.
- Telefonu olmayan çalışan nasıl okutacak? Kapıda kiosk tablet gibi bir seçenek olmalı.
- Okutmayı unutan ne olacak? Eksik kayıtları gerekçe yazarak ve kimin düzelttiği belli olacak şekilde düzeltebilmelisiniz. Fazla Çalışma Yönetmeliği'nin 10. maddesi fazla çalışma saatlerini gösteren belgenin imzalı nüshasının özlük dosyasında saklanmasını istiyor, bu yüzden kayıtların güvenilir olması önemli.
- Puantaj nereye gidiyor? Okutmalar puantaja işlenmiyor ve muhasebe programına dosya çıkmıyorsa ay sonu işini yine elle yaparsınız.
Mertsis'te saniyede bir değişen QR
- Çalışan girişte ve çıkışta QR okutur. Kod saniyede bir değiştiği için fotoğrafı çekilip başkasının yerine okutulamaz.
- Kiosk tableti biz sağlıyoruz, çalışanlar kendi telefonlarıyla da okutabilir, isterseniz duvar tipi QR terminal de sağlıyoruz.
- Çalışan telefondan okuttuğunda sistem fabrika konumunu kontrol eder ve hiçbir aşamada biyometrik veri toplamaz.
- Okutmalar vardiya, mola, izin ve tatile göre puantaja işlenir. Unutulan okutmalar da gerekçe isteyen bir düzeltme listesinde toplanır.
Personel devam kontrol sistemimizi inceleyin →Puantaj programı →
Sık sorulanlar
QR kodlu PDKS nedir?
Çalışanın giriş ve çıkışını bir QR kodu okutarak kaydeden devam kontrol sistemidir. Kod kapıdaki ekranda görünür ve çalışan telefonuyla okutur, ya da çalışanın kişisel kodunu kapıdaki cihaz okur.
Sabit QR kodla PDKS güvenli mi?
Güvenli sayılmaz. Sabit QR kodun fotoğrafı çekilip başkasına gönderilebilir ve evden de okutulabilir, yani kartlı sistem kadar hileye açıktır. Başkasının yerine girişi önlemek için birkaç saniyede bir değişen dinamik QR ve telefondan okutmada konum kontrolü kullanın.
Dinamik QR kodun fotoğrafı neden işe yaramaz?
Çünkü dinamik QR zamana bağlı olarak sürekli yeniden üretilir ve her kod yalnız birkaç saniye geçerlidir. Fotoğraf başka birine ulaştığında kod değişmiş olur ve sunucu eski kodu reddeder.
QR kodlu PDKS KVKK'ya uygun mu?
QR yöntemi biyometrik veri işlemediği için KVKK Kurulu'nun 2026/921 sayılı ilke kararındaki yasağa girmez. Yine de giriş-çıkış saati ve konum kişisel veridir. Çalışanı önceden aydınlatmanız, konumu yalnız mesaiyle sınırlı almanız ve erişimi yetkilerle sınırlamanız gerekir.
Kaynaklar
- KVKK: 2026/921 sayılı ilke kararına ilişkin kamuoyu duyurusu
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (m.4, m.10)
- İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği (m.10)
- IETF RFC 6238: TOTP, zamana bağlı tek kullanımlık şifre algoritması
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Kendi durumunuz için bir avukata ya da mali müşavirinize danışın.