Kaizen nedir? Fabrikada sürekli iyileştirme, kaizen öneri formu ve ölçüm

Kaizen nedir?

Kaizen, süreçlerde yapılan küçük ve sürekli iyileştirmelerin zamanla büyük bir kazanca dönüştüğü fikrine dayanır. Kelime Japonca 'kai' (değişim) ve 'zen' (iyi) sözcüklerinden gelir ve yalın üretimde sürekli iyileştirme anlamında kullanılır. Temel varsayımı basittir. Bir işi en iyi, onu her gün yapan kişi tanır. Bu yüzden öneriler yukarıdan değil hattan gelir.

Yalın üretimde israfı yalın yaklaşım tanımlar, kaizen de onu küçük adımlarla ortadan kaldırır. Çoğu fabrikada kaizen ilk olarak 5S ile başlar, çünkü israf ancak düzenli bir alanda görünür hâle gelir.

Günlük kaizen ile kaizen etkinliği arasındaki fark nedir?

Günlük kaizende çalışanlar sürekli küçük öneriler getirir ve bunlar uygulanır. Kaizen etkinliğinde ise bir ekip birkaç gün boyunca tek bir soruna yoğunlaşır ve büyük bir değişiklik yapar. Lean Enterprise Institute, kaizen etkinliklerinin genellikle yaklaşık beş gün sürdüğünü ve bunlara 'kaizen blitz' ya da 'kaizen atölyesi' de dendiğini belirtiyor. Aynı kaynak, yalnızca etkinliklere dayanmanın hata olduğunu da vurguluyor. Sahadaki problem çözme becerisi günlük kaizenle gelişir.

• Günlük kaizende operatör bir sorunu ve çözümünü yazar, amir öneriyi kısa sürede değerlendirir ve uygun olanı hemen uygular. Bu sistem fabrikanın her bölümünde sürekli çalışır.
• Kaizen etkinliğinde ekip, darboğaz bir hatta ayar süresini kısaltmak ya da bir montaj hücresini yeniden düzenlemek gibi tek bir hedefe birkaç gün ayırır. Etkinlikten önce de sonra da ölçüm yapılır.

PDCA: her kaizenin dört adımı

Her kaizen önerisi Planla-Uygula-Kontrol et-Önlem al (PDCA) döngüsüyle yürür. Önce iyileştirilecek alanı belirler ve değişikliği planlarsınız. Sonra uygular, sonucu ölçer ve bir sonraki adıma karar verirsiniz. Kontrol adımını atlarsanız kaizen sıradan bir değişiklik olarak kalır ve işe yarayıp yaramadığını bilemezsiniz.

Kaizen öneri formu nasıl olmalı?

İyi bir kaizen öneri formu tek sayfadır ve operatörün beş dakikada doldurabileceği kadar sadedir. Uzun ve teknik bir form öneri sayısını düşürür. Çoğu fabrikada aşağıdaki alanlar yeterli olur.

Fabrikada kaizen adım adım nasıl başlatılır?

1. Önce bir pilot bölüm seçin. Sorunları görünür ve amiri istekli bir bölümle başlayın. Bütün fabrikada aynı gün başlatılan sistem genellikle ilk ay içinde tıkanır.
2. Başlangıç ölçümünü alın. Önerilerin etkisini görebilmek için bölümün bugünkü adam-saat başına çıktısını, firesini ve kayıp zamanını kaydedin.
3. Cevap süresi için söz verin. Her öneriye belli bir süre içinde, mesela bir hafta içinde yazılı cevap verilmesini kural yapın. Kaizen sistemlerini en çok cevapsız kalan öneriler öldürür.
4. Küçük önerilerin kararını bölüm amirine bırakın. Maliyeti düşük ve bölüm içinde kalan öneriyi amir onaylasın, yalnızca yatırım isteyen öneriler yukarı gitsin.
5. Bölüm panosunu görünür tutun. Gelen, uygulanan ve sonucu ölçülen önerileri önce-sonra fotoğraflarıyla birlikte panoya asın.
6. Takdiri sonuca değil katılıma bağlayın. Yalnızca büyük kazancı ödüllendirirseniz küçük öneriler kesilir. Para ödülü verecekseniz bordroya nasıl yansıyacağını muhasebecinize sorun.
7. İşe yarayan önerileri standart hâline getirin. Her başarılı kaizeni iş talimatına ve yeni çalışan eğitimine ekleyin, yoksa birkaç ay sonra herkes eski yönteme döner.

Kaizenin sonucu nasıl ölçülür?

Kaizeni iki açıdan ölçersiniz. Birincisi sistemin sağlığıdır. Öneriler geliyor ve cevaplanıyor mu? İkincisi kazançtır, yani öneriler gerçekten süre, fire ya da maliyet kazandırıyor mu? Yalnızca öneri sayısını takip ederseniz iş kalitesiz bir öneri yarışına dönebilir.

Bir örnek verelim. Montaj hattında aparatın yerini değiştirerek her parçada 6 saniye kazanıyorsunuz ve hat vardiyada 600 parça üretiyor. Bu durumda vardiya başına kazancınız 60 dakika olur. Bu süreyi saatlik işçilik maliyetiyle çarparak TL'ye çevirirsiniz. Makine tarafındaki kazancı ise OEE ile takip edebilirsiniz.